ประเภทการจ้างงาน มีกี่แบบ ประจำ สัญญาจ้าง พาร์ทไทม์ ฟรีแลนซ์ ได้สิทธิอะไร

โดย JOBTOPGUN Editorial Team · อัปเดต 6 พฤศจิกายน 2569

การจ้างงานคือการที่คนหนึ่งตกลงทำงานให้อีกฝ่ายเพื่อรับค่าตอบแทน ประเภทการจ้างงานที่เจอบ่อยในไทยมี 4 แบบ คือ งานประจำ งานสัญญาจ้าง งานพาร์ทไทม์หรือรายวัน และงานฟรีแลนซ์ สามแบบแรกเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย ส่วนฟรีแลนซ์เป็นผู้รับจ้างทำของ

สัญญาจ้างไม่ต่อได้ค่าชดเชยไหม พาร์ทไทม์มีประกันสังคมไหม กฎหมายตอบเรื่องเหล่านี้ไว้ชัด และตารางด้านล่างสรุปให้ดูทีละแบบ

บทความนี้สรุปตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ที่แก้ไขล่าสุดถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568 สำหรับงานภาคเอกชน ไม่รวมพนักงานราชการหรือการจ้างเหมาบริการของหน่วยงานรัฐ

การจ้างงานคืออะไร ลักษณะการจ้างงานแบบไหนเรียกว่าลูกจ้าง

การจ้างงาน (Employment) คือข้อตกลงที่ลูกจ้างทำงานให้นายจ้าง และนายจ้างจ่ายค่าจ้างตอบแทนการทำงาน กฎหมายเรียกข้อตกลงนี้ว่าสัญญาจ้าง ซึ่งจะทำเป็นหนังสือ ตกลงกันด้วยวาจา หรือเป็นที่เข้าใจกันโดยปริยายก็ได้ ถ้าคุณทำงานให้นายจ้างและได้ค่าจ้าง คุณคือลูกจ้าง แม้ไม่มีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร

นิยามตามกฎหมาย: พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 5 ให้ความหมายว่า ลูกจ้าง คือ “ผู้ซึ่งตกลงทำงานให้นายจ้างโดยรับค่าจ้างไม่ว่าจะเรียกชื่ออย่างไร”

ค่าจ้างกำหนดเป็นรายชั่วโมง รายวัน รายสัปดาห์ หรือรายเดือนก็ได้ วิธีจ่ายเงินจึงไม่ได้เปลี่ยนว่าคุณเป็นลูกจ้างหรือไม่

กฎหมายฉบับเดียวกันแยก “ผู้ว่าจ้าง” ซึ่งจ่ายสินจ้างตอบแทนผลสำเร็จของงาน ออกจาก “นายจ้าง” นี่คือเส้นแบ่งระหว่างลูกจ้างกับฟรีแลนซ์

ลูกจ้างมีกี่ประเภท

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานนิยามลูกจ้างไว้แบบเดียว ไม่ว่าจะเรียกชื่ออย่างไร ในเรื่องรูปแบบสัญญาและการจ่ายเงิน สิ่งที่ทำให้สิทธิบางข้อต่างกันมี 2 เรื่อง

• สัญญามีกำหนดระยะเวลาหรือไม่: มีผลต่อการบอกเลิกสัญญาและค่าชดเชยเมื่อสัญญาจบ
• ได้ค่าจ้างรายวันหรือรายชั่วโมง: ลูกจ้างแบบนี้ไม่ได้ค่าจ้างในวันหยุดประจำสัปดาห์ ต่างจากลูกจ้างรายเดือน (มาตรา 56)

ถ้าเป็นพนักงาน Outsource ที่บริษัทรับเหมาค่าแรงส่งไปทำงานที่บริษัทอื่น ก่อนรับงานให้ถามว่าบริษัทไหนจ่ายเงินเดือน ออกสลิป และยื่นประกันสังคมให้คุณ

ประเภทการจ้างงานมีกี่แบบ (รูปแบบการจ้างงานที่เจอในประกาศงาน)

กฎหมายไม่ได้กำหนดจำนวนประเภทการจ้างงานไว้ แต่รูปแบบที่เจอบ่อยในประกาศงานไทยมี 4 แบบ คือ งานประจำ งานสัญญาจ้าง งานพาร์ทไทม์หรือรายวัน และงานฟรีแลนซ์ ชื่อเหล่านี้บอกเรื่องที่ต่างกัน 4 เรื่อง

• ระยะสัญญา: ไม่มีกำหนด (งานประจำ) หรือมีกำหนดวันจบ (สัญญาจ้าง)
• ชั่วโมงทำงาน: เต็มเวลา (Full-time) หรือไม่เต็มเวลา (Part-time)
• วิธีจ่ายเงิน: รายเดือน รายวัน หรือรายชั่วโมง
• ความสัมพันธ์ตามกฎหมาย: ลูกจ้าง หรือผู้รับจ้างทำของ (ฟรีแลนซ์)

พาร์ทไทม์และรายวันจึงเป็นเรื่องชั่วโมงทำงานกับวิธีจ่ายเงิน ไม่ใช่สถานะทางกฎหมายแยกต่างหาก งานพาร์ทไทม์ทำสัญญาแบบไม่มีวันสิ้นสุดได้เหมือนงานประจำ

การทดลองงานไม่ใช่ประเภทการจ้างงาน กฎหมายถือว่าสัญญาจ้างทดลองงานเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา (มาตรา 17)

ประกาศงาน JOBTOPGUN ทุกตำแหน่งบอกประเภทงานไว้ใต้ชื่องาน (ไอคอนกระเป๋า) และประกาศช่วงพฤศจิกายน 2568 ถึงตุลาคม 2569 ส่วนใหญ่เป็นงานประจำ

Employment type หรือ Type of job คือคำเรียกประเภทงาน

Employment type หรือ Type of job / Type of work ในประกาศงานภาษาอังกฤษ คือช่องที่บอกประเภทการจ้างงานของตำแหน่งนั้น

ตารางเทียบสิทธิแต่ละประเภทการจ้างงาน

ลูกจ้างทุกแบบ ทั้งประจำ สัญญาจ้าง พาร์ทไทม์ และรายวัน อยู่ใต้ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานเหมือนกัน จุดที่ต่างคือการบอกเลิกสัญญา ค่าชดเชยเมื่อครบสัญญา และค่าจ้างวันหยุดประจำสัปดาห์ของคนรับค่าจ้างรายวัน ส่วนฟรีแลนซ์ที่รับจ้างทำของไม่ได้สิทธิตาม พ.ร.บ. นี้

สิทธิที่ลูกจ้างทุกแบบได้เหมือนกัน

• ค่าจ้างไม่ต่ำกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำของจังหวัด
• ลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง ได้ค่าจ้างไม่เกิน 30 วันทำงานต่อปี (มาตรา 32, 57)
• ลากิจธุระอันจำเป็นได้อย่างน้อย 3 วันทำงานต่อปี ได้ค่าจ้างไม่เกิน 3 วัน (มาตรา 34, 57/1)
• วันหยุดประจำสัปดาห์อย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 วัน ห่างกันไม่เกิน 6 วัน (มาตรา 28)
• วันหยุดตามประเพณีอย่างน้อย 13 วันต่อปี รวมวันแรงงานแห่งชาติ (มาตรา 29)
• พักร้อนอย่างน้อย 6 วันทำงานต่อปี เมื่อทำงานติดต่อกันครบ 1 ปี (มาตรา 30)
• ลาคลอดไม่เกิน 120 วัน นายจ้างจ่ายค่าจ้างให้ไม่เกิน 60 วัน (มาตรา 41, 59)
• ลาไปช่วยเหลือคู่สมรสที่คลอดบุตรได้ไม่เกิน 15 วัน ใช้ภายใน 90 วันนับแต่วันคลอด และได้ค่าจ้าง (มาตรา 41/1, 59/2)

คำว่า “สวัสดิการเหมือนพนักงานประจำ” ไม่ได้มาจากชื่อประเภทงาน สิทธิตามกฎหมายข้างบนเท่ากันทุกแบบ ส่วนโบนัส กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และประกันสุขภาพ ขึ้นกับแต่ละบริษัท อ่านฝั่งพนักงานประจำเพิ่มได้ใน สิทธิพนักงานประจำแบบละเอียด

การจ้างงานแบบประจำ: พนักงานประจำ (Permanent)

พนักงานประจำคือลูกจ้างที่สัญญาจ้างไม่มีกำหนดวันสิ้นสุด ทำงานไปเรื่อย ๆ จนกว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะบอกเลิก ถ้านายจ้างจะเลิกจ้าง ต้องบอกล่วงหน้าเป็นหนังสือหรือจ่ายค่าจ้างแทนการบอกล่วงหน้า (ยกเว้นเลิกจ้างตามมาตรา 119) และต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานเมื่อคุณทำงานครบ 120 วันขึ้นไป

ค่าชดเชยตามอายุงาน

ถ้าถูกเลิกจ้างเพราะเหตุตามมาตรา 119 เช่น ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ดูตัวอย่างการคำนวณได้ใน ค่าชดเชยเลิกจ้างตามอายุงาน

งานประจำมักให้ความมั่นคงและเส้นทางเติบโตที่ชัดกว่า ดูตำแหน่งที่เปิดรับได้ที่ หางานพนักงานบริษัท

พนักงานสัญญาจ้าง (Contract) และค่าชดเชยเมื่อครบสัญญา

พนักงานสัญญาจ้างคือลูกจ้างที่สัญญามีวันสิ้นสุดแน่นอน เช่น 6 เดือนหรือ 1 ปี สัญญาจบเองเมื่อครบกำหนดโดยไม่ต้องบอกล่วงหน้า แต่ถ้าบริษัทไม่ต่อสัญญา กฎหมายนับเป็นการเลิกจ้าง ถ้าคุณทำงานครบ 120 วันขึ้นไปต้องได้ค่าชดเชยตามอายุงาน เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นด้านล่าง

มาตรา 118 วรรคสองนับการไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อ “ไม่ว่าจะเป็นเพราะเหตุสิ้นสุดสัญญาจ้างหรือเหตุอื่นใด” เป็นการเลิกจ้าง ส่วนข้อยกเว้นในวรรคสี่ใช้ได้เมื่อครบทั้ง 3 ข้อ

1. เป็นงานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจนายจ้าง งานครั้งคราว หรืองานตามฤดูกาล
2. งานนั้นต้องเสร็จภายในไม่เกิน 2 ปี
3. นายจ้างและลูกจ้างทำสัญญาเป็นหนังสือไว้ตั้งแต่เริ่มจ้าง

ถ้านายจ้างจ้างเป็นช่วง ๆ เพื่อไม่ให้ลูกจ้างได้สิทธิ มาตรา 20 ให้นับอายุงานทุกช่วงรวมกัน ไม่ว่าแต่ละช่วงจะห่างกันเท่าใด

งานสัญญาจ้างดีไหม

งานสัญญาจ้างให้ประสบการณ์เป็นโครงการชัดเจน แต่คุณต้องรอลุ้นการต่อสัญญาทุกรอบ

• การต่อสัญญา: ถามว่าตำแหน่งนี้ต่อสัญญากันอย่างไร และมีโอกาสปรับเป็นพนักงานประจำไหม
• เหมาะกับใคร: คนที่อยากได้ประสบการณ์งานเฉพาะในเวลาที่กำหนด และรับความไม่แน่นอนเรื่องการต่อสัญญาได้

ประกาศงานสัญญาจ้างบน JOBTOPGUN ช่วงพฤศจิกายน 2568 ถึงตุลาคม 2569 ระบุกองทุนสำรองเลี้ยงชีพและโบนัสในหัวข้อสวัสดิการน้อยกว่าประกาศงานประจำ จึงควรเทียบหัวข้อนี้ทีละประกาศ ดู ประกาศที่ระบุคำว่าพนักงานสัญญาจ้าง

การจ้างงานแบบพาร์ทไทม์ รายวัน และรายชั่วโมง

คนทำงานพาร์ทไทม์ รายวัน หรือรายชั่วโมงที่รับค่าจ้างจากนายจ้าง คือลูกจ้างตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเคยวินิจฉัยว่านักเรียนที่ทำงานพาร์ทไทม์โดยได้ค่าจ้างอยู่ภายใต้ พ.ร.บ. นี้ จึงได้ค่าจ้างขั้นต่ำ วันลา และวันหยุดตามกฎหมายเช่นกัน

ค่าจ้างขั้นต่ำของงานพาร์ทไทม์

ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ฉบับที่ 14 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2568 กำหนดค่าจ้างขั้นต่ำ 337–400 บาทต่อวันตามพื้นที่

อัตรา 400 บาทใช้ในกรุงเทพฯ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ภูเก็ต ระยอง และอำเภอเกาะสมุย ส่วน 337 บาทใช้ในนราธิวาส ปัตตานี และยะลา

ข้อยกเว้นคือกิจการโรงแรมประเภท 2–4 และสถานบริการ ใช้ 400 บาททุกจังหวัด

ทำงานไม่เต็มวัน ไม่ได้แปลว่าได้ค่าจ้างขั้นต่ำแค่ตามสัดส่วนชั่วโมง ประกาศเดียวกันให้คำว่า “วัน” หมายถึงเวลาทำงานปกติของลูกจ้าง “แม้นายจ้างจะให้ลูกจ้างทำงานน้อยกว่าเวลาทำงานปกติเพียงใดก็ตาม”

กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ระบุว่า “จะคำนวณโดยเฉลี่ยจ่ายเป็นรายชั่วโมงมิได้” ส่วน 40 บาทต่อชั่วโมงสำหรับนักเรียน นักศึกษา เป็นเพียงข้อแนะนำ

วันหยุด วันลา และประกันสังคม

ลูกจ้างรายวันและรายชั่วโมงไม่ได้ค่าจ้างในวันหยุดประจำสัปดาห์ แต่ได้ค่าจ้างในวันหยุดตามประเพณีและวันพักร้อน (มาตรา 56) คำว่า “ทำวันไหนได้วันนั้น ไม่มีวันลา” จึงถูกแค่ครึ่งเดียว

พ.ร.บ.ประกันสังคมให้ลูกจ้างที่อายุ 15–60 ปีเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 โดยไม่ได้แยกตามชั่วโมงทำงาน ยกเว้นบางกลุ่มที่กฎหมายยกเว้น เช่น ลูกจ้างงานบ้านที่ไม่มีการประกอบธุรกิจ (มาตรา 4 และ 5)

นายจ้างต้องยื่นรายชื่อภายใน 30 วันนับแต่วันที่ลูกจ้างเป็นผู้ประกันตน เงินสมทบปกติคือฝ่ายละ 5% คิดจาก ฐานค่าจ้าง 1,650–17,500 บาท ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569

งานพาร์ทไทม์เหมาะกับคนที่ต้องการเวลาเหลือไว้เรียนหรือทำเรื่องอื่น โดยยังได้สิทธิแบบลูกจ้าง อ่านเพิ่มใน งาน Full Time กับ Part Time ต่างกันยังไง

การจ้างงานแบบฟรีแลนซ์ (Freelance)

ฟรีแลนซ์คือคนที่รับจ้างทำงานให้สำเร็จเป็นชิ้น ผู้ว่าจ้างจ่ายเงินตอบแทนผลสำเร็จของงาน ไม่ได้จ่ายค่าจ้างตามเวลาทำงาน ตามนิยามในมาตรา 5 ฟรีแลนซ์ที่ทำงานแบบนี้จริงจึงไม่ใช่ลูกจ้าง ไม่ได้วันลาหรือค่าชดเชยตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน

เช็กว่าคุณเป็นลูกจ้างหรือฟรีแลนซ์

ชื่อในสัญญาไม่ได้ตัดสินทุกอย่าง กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานดูจากข้อเท็จจริงของการทำงาน

คำถามที่ช่วยคิด

• คุณได้เงินตามเวลาทำงาน หรือตามชิ้นงานที่ส่ง
• ใครกำหนดเวลาและวิธีทำงานของคุณ
• คุณถูกหักภาษีแบบเงินเดือน หรือแบบค่าบริการ

ถ้าสัญญาเรียกคุณว่าฟรีแลนซ์ แต่คุณทำงานตามเวลาที่บริษัทกำหนดและได้ค่าจ้างตามเวลาเท่ากันทุกเดือน ความสัมพันธ์นี้อาจเป็นการจ้างแรงงาน ซึ่งคุณควรได้สิทธิแบบลูกจ้าง

ประกันสังคมและภาษีของฟรีแลนซ์

ฟรีแลนซ์ที่อายุ 15–65 ปีและไม่ได้เป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 หรือ 39 สมัคร ประกันสังคมมาตรา 40 ได้ 3 ทางเลือก จ่าย 70 บาท 100 บาท หรือ 300 บาทต่อเดือน ทางเลือกที่ 3 คุ้มครอง 5 กรณี

ถ้าคุณเพิ่งลาออกจากงานประจำมาเป็นฟรีแลนซ์ และเคยส่งเงินสมทบมาตรา 33 มาแล้วอย่างน้อย 12 เดือน สมัคร ผู้ประกันตนมาตรา 39 ได้ภายใน 6 เดือนหลังออกจากงาน จ่ายเงินสมทบเดือนละ 432 บาท

งานฟรีแลนซ์เหมาะกับคนที่มีงานต่อเนื่องจากหลายผู้ว่าจ้าง และวางแผนเงินสำรองเองได้ เพราะไม่มีวันลาหรือค่าชดเชยตามกฎหมายรองรับ

เรื่องภาษี ถ้าเงินที่คุณได้เป็นค่าจ้างทำของหรือค่าบริการตามมาตรา 40(8) และผู้จ่ายเป็นบริษัทหรือนิติบุคคล บริษัทจะหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% ตาม คำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528

ถ้าผู้จ่ายหักผ่านระบบ e-Withholding Tax การจ่ายระหว่าง 1 มกราคม 2569 ถึง 31 ธันวาคม 2570 ใช้อัตราที่ลดลงตามกฎกระทรวง

เก็บหนังสือรับรองการหักภาษีไว้ทุกใบ อ่านต่อได้ใน ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร

อ่านประกาศงานและข้อเสนองาน ให้รู้ว่าได้สิทธิแบบไหน

ก่อนรับข้อเสนองาน ให้เช็ก 6 เรื่อง ได้แก่ ประเภทงาน วันสิ้นสุดสัญญาและลักษณะงาน ประกันสังคม สวัสดิการในประกาศ ค่าจ้าง และสัญญาเป็นหนังสือ คำตอบเหล่านี้บอกว่าคุณได้สิทธิตามกฎหมายแบบไหน และได้อะไรจากบริษัทเพิ่ม

• ประเภทงาน: ดูใต้ชื่อตำแหน่งในประกาศงาน JOBTOPGUN
• วันสิ้นสุดสัญญาและลักษณะงาน: ถ้าเป็นสัญญาจ้าง ถามว่าเป็นงานปกติของบริษัทหรือโครงการที่มีวันจบ
• ประกันสังคม: ถามว่าบริษัทจะยื่นให้คุณเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 ไหม
• หัวข้อ “สวัสดิการ” ในประกาศ: มีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ประกันสุขภาพ หรือโบนัสไหม
• ค่าจ้าง: ค่าจ้างต่อวันต้องไม่ต่ำกว่าค่าจ้างขั้นต่ำของจังหวัดที่ทำงาน
• สัญญา: ขอสัญญาเป็นหนังสือ และเก็บสำเนาไว้

ดูว่าคนที่ทำงานอยู่จริงมองบริษัทอย่างไรจาก รีวิวบริษัทจากพนักงาน ใน 4 ด้าน คือ ชีวิตดี งานดี เงินดี และสังคมดี ได้โดยไม่ต้องเข้าสู่ระบบ

สำหรับนายจ้าง: 3 เรื่องที่ต้องทำให้ถูก

• ยื่นรายชื่อลูกจ้างที่อยู่ในข่ายประกันสังคมภายใน 30 วันนับแต่วันที่ลูกจ้างเป็นผู้ประกันตน
• ไม่จ่ายค่าชดเชยเมื่อสัญญาจบได้เฉพาะงานตามมาตรา 118 วรรคสี่ ที่ทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง
• เลิกจ้างลูกจ้างสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาโดยไม่บอกล่วงหน้า ต้องจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวในวันที่ให้ออก (ยกเว้นเลิกจ้างตามมาตรา 119)

คำถามที่พบบ่อย

สัญญาจ้าง 1 ปี ครบแล้วบริษัทไม่ต่อ ได้ค่าชดเชยไหม

ได้ ถ้างานของคุณเป็นงานปกติของบริษัทและทำงานครบ 120 วันขึ้นไป เพราะกฎหมายนับการไม่ต่อสัญญาเป็นการเลิกจ้าง ข้อยกเว้นมีเฉพาะงานโครงการ งานครั้งคราว หรืองานตามฤดูกาลที่เสร็จภายใน 2 ปี และทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง

งานพาร์ทไทม์ต้องมีประกันสังคมไหม

ต้องมี ถ้าคุณเป็นลูกจ้างพาร์ทไทม์อายุ 15–60 ปีที่อยู่ในข่ายประกันสังคม เพราะมาตรา 33 ไม่ได้แยกตามชั่วโมงทำงาน และนายจ้างต้องยื่นรายชื่อภายใน 30 วัน

นายจ้างมีกี่ประเภท

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานแยกนายจ้าง ที่จ่ายค่าจ้างให้ลูกจ้าง ออกจากผู้ว่าจ้าง ที่จ่ายสินจ้างตอบแทนผลสำเร็จของงาน นายจ้างต้องให้สิทธิตาม พ.ร.บ. นี้

ทดลองงานอยู่ ถูกเลิกจ้างได้ค่าชดเชยไหม

กฎหมายถือว่าสัญญาทดลองงานเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา ถ้าคุณทำงานครบ 120 วันขึ้นไปแล้วถูกเลิกจ้างโดยไม่ได้ทำผิดตามมาตรา 119 จึงได้ค่าชดเชยอย่างน้อยค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (ฉบับรวมแก้ไขถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) · กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• ข้อหารือ โครงการจ้างงานพาร์ทไทม์เยาวชน (26 ธันวาคม 2565) · กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ (ฉบับที่ 14) · กระทรวงแรงงาน
• การสมัครและขึ้นทะเบียนเป็นผู้ประกันตนตามมาตรา 40 · ผู้ประกันตนโดยสมัครใจ (มาตรา 39) · กรณีเจ็บป่วยหรือประสบอันตราย (ฐานค่าจ้าง 1,650–17,500 บาท) · สำนักงานประกันสังคม
• คำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528 · กรมสรรพากร
• พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 (ฉบับรวม) · สำนักงานประกันสังคม