นักบิน ต้องเรียนอะไร ใบอนุญาต สุขภาพ และเส้นทางสู่อาชีพ

โดย JOBTOPGUN Editorial Team · อัปเดต 9 พฤศจิกายน 2569

นักบินพาณิชย์คือผู้ถือใบอนุญาตที่ทำหน้าที่นักบินผู้ช่วยหรือกัปตันบนเครื่องบินเชิงพาณิชย์ ถ้าคุณอยากเป็นนักบิน ต้องมีใบอนุญาต ใบสำคัญแพทย์ชั้น 1 และภาษาอังกฤษตามเกณฑ์ จากนั้นยังต้องผ่านการคัดเลือกของผู้ว่าจ้างอีกชั้นหนึ่ง

คำว่านักบินในการค้นหาภาษาไทยอาจหมายถึงนักบินโดรน เฮลิคอปเตอร์ นักบินทหาร หรือนักบินอวกาศด้วย บทความนี้พูดถึงนักบินเครื่องบินพาณิชย์เท่านั้น ไม่ครอบคลุมเส้นทางนักบินทหาร ถ้าคุณกำลังเทียบกับสายทหาร ดูเรื่องรายได้ได้ที่ เงินเดือนทหารตามยศ

นักบินทำอะไร: หน้าที่ของนักบินผู้ช่วยและกัปตัน

นักบินบนเครื่องบินพาณิชย์แบ่งหน้าที่ตามกฎเป็น 2 ตำแหน่ง กัปตัน (Pilot in Command หรือ PIC) คือนักบินที่ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ควบคุม และรับผิดชอบความปลอดภัยของเที่ยวบิน ส่วนนักบินผู้ช่วย (Co-pilot) คือนักบินอีกคนบนเครื่องที่กำหนดให้ต้องใช้นักบินมากกว่า 1 คน

ใบอนุญาตกำหนดว่าคุณทำตำแหน่งไหนได้ ในการขนส่งเชิงพาณิชย์ ใบ CPL เป็นนักบินผู้ช่วยได้ และเป็นกัปตันได้เฉพาะเครื่องที่ใช้นักบินคนเดียว ส่วนใบ ATPL เป็นกัปตันได้

ใบอนุญาตนักบินมีกี่ระดับ เรียงจากเริ่มต้นถึงกัปตัน

ใบอนุญาตนักบินเครื่องบินเรียงจากใบศิษย์การบิน (SPL) ไปใบนักบินส่วนบุคคล (PPL) หรือเข้าหลักสูตร CPL โดยตรง แล้วจึงต่อ IR, Multi-Engine และ MCC ไปจนถึง ATPL ส่วน MPL เป็นอีกทางสำหรับนักบินผู้ช่วย ใบที่ใช้ทำงานกับสายการบินคือ CPL, MPL และ ATPL ซึ่งกำหนดโดยสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.)

ใบ PPL จึงยังไม่ใช่ใบสำหรับงานมีรายได้ ยกเว้นกรณีผู้ถือที่มีสิทธิ์ครูการบินหรือผู้ตรวจสอบตามเงื่อนไขในข้อกำหนด ส่วน Instrument Rating (IR) ต้องถือ PPL หรือ CPL ก่อน และมีอายุ 1 ปี

ชั่วโมงบิน CPL ไม่ได้มีตัวเลขเดียว

ตัวเลขที่เห็นตามเว็บไม่ตรงกัน เพราะ Part-FCL กำหนดต่างกันตามรูปแบบหลักสูตร และแต่ละสถาบันออกแบบคอร์สเกินขั้นต่ำได้ ค่าด้านล่างเป็นขั้นต่ำของเครื่องบิน

• หลักสูตร CPL แบบรวม (Integrated): ฝึกบินอย่างน้อย 150 ชั่วโมง ทฤษฎีอย่างน้อย 350 ชั่วโมง
• หลักสูตร CPL/IR แบบรวม: ฝึกบินอย่างน้อย 180 ชั่วโมง ทฤษฎีอย่างน้อย 500 ชั่วโมง
• หลักสูตร CPL แบบแยกส่วน (Modular) สำหรับผู้ถือ PPL: ต้องมีเวลาบินรวมอย่างน้อย 200 ชั่วโมง
• หลักสูตร ATP แบบรวม: ฝึกบินอย่างน้อย 195 ชั่วโมง ทฤษฎีอย่างน้อย 750 ชั่วโมง

จบหลักสูตร ATP แบบรวมแล้วยังไม่ได้ใบ ATPL ทันที ผู้เรียนได้ CPL/IR และเป็นนักบินผู้ช่วยบนเครื่องหลายเครื่องยนต์ที่ใช้นักบินหลายคนได้ จึงต้องสะสมเวลาบินให้ครบเกณฑ์ต่อ

เพดานอายุก็มีในกฎเช่นกัน ผู้ถือใบอนุญาตอายุ 60–64 ปี บินขนส่งเชิงพาณิชย์ได้เฉพาะในลูกเรือที่มีนักบินหลายคน และเมื่อครบ 65 ปี จะบินขนส่งเชิงพาณิชย์ไม่ได้

กฎส่วนนี้กำลังเปลี่ยน กพท. รับฟังความคิดเห็นร่างแก้ไข Part-FCL ฉบับที่ 2 เมื่อ 2–31 ตุลาคม 2569 ร่างนี้ยังไม่มีผลเป็นกฎหมาย ก่อนตัดสินใจจึงควรเช็กฉบับล่าสุดกับ กพท.

ใบอนุญาตที่ออกก่อนข้อกำหนด กพท. ฉบับที่ 124 มีผล (15 กันยายน 2569) และยังไม่หมดอายุ ใช้ต่อได้จนหมดอายุ

ศัพท์ที่เจอบ่อย

เมื่อเริ่มมีใบอนุญาตหรือผ่านคอร์สฝึก คุณบันทึกไว้ใน Super Resume ได้ (เข้าสู่ระบบก่อน) ที่ส่วน “ใบรับรอง / รางวัล / กิจกรรม / หลักสูตรการฝึกอบรม” กด “เพิ่มใบรับรอง” แล้วพิมพ์ชื่อใบอนุญาตในช่อง “ชื่อใบรับรอง/ใบอนุญาต” ส่วนคอร์สฝึกใช้ “เพิ่มหลักสูตรการฝึกอบรม”

ตรวจสุขภาพนักบิน: ใบสำคัญแพทย์ชั้น 1 และชั้น 2

ใบ SPL และ PPL ใช้ใบสำคัญแพทย์ชั้น 2 ส่วน CPL, MPL และ ATPL ใช้ชั้น 1 ใบนี้ต้องออกโดยนายแพทย์ผู้ตรวจด้านเวชศาสตร์การบินพลเรือนที่ กพท. แต่งตั้ง การตรวจชั้น 1 ครั้งแรกต้องทำที่ศูนย์เวชศาสตร์การบินพลเรือน (AeMC)

รายชื่อ ศูนย์เวชศาสตร์การบินของ กพท. ฉบับ 15 กรกฎาคม 2569 ระบุ AeMC 3 แห่ง ได้แก่ สถาบันเวชศาสตร์การบิน กองทัพอากาศ ศูนย์เวชศาสตร์การบินพลเรือนกรุงเทพ โรงพยาบาลกรุงเทพ และโรงพยาบาลสมิติเวช ศรีนครินทร์

วาระของสถาบันเวชศาสตร์การบินในรายชื่อนี้ถึง 28 พฤศจิกายน 2569 ก่อนนัดจึงควรเช็กรายชื่อล่าสุด

ยื่นต่ออายุได้ภายใน 30 วันก่อนหมดอายุ ถ้าหมดอายุเกิน 1 ปี ต้องตรวจใหม่เหมือนการตรวจครั้งแรก

ค่าสายตาสั้น ยาว เอียง และส่วนสูงขั้นต่ำที่พูดกันบ่อย เป็นเงื่อนไขของสายการบิน (ดูตารางด้านล่าง) ส่วนผลใบสำคัญแพทย์ชั้น 1 ของคุณตัดสินที่ AeMC ตามมาตรฐานใบสำคัญแพทย์ของ กพท.

แยกเกณฑ์ให้ถูกด่าน: ใบอนุญาต สถาบัน และสายการบินไม่เหมือนกัน

การเป็นนักบินมีด่าน 3 ชั้นแยกจากกัน กพท. กำหนดเกณฑ์ใบอนุญาต สถาบันกำหนดเกณฑ์รับเข้าเรียนของตัวเอง และสายการบินกำหนดเกณฑ์รับคนของตัวเอง ผ่านด่านหนึ่งไม่ได้แปลว่าผ่านอีกด่าน ตารางนี้ใช้เช็กว่าตัวเลขที่คุณได้ยินมาจากด่านไหน

ผู้หญิงที่ถามว่าสมัครได้ไหม ประกาศของการบินไทยรอบปี 2569 กำหนดความสูงไว้ทั้งผู้สมัครเพศชายและเพศหญิง สายการบินอื่นต้องดูประกาศของแต่ละแห่ง

ปริญญาอย่างเดียวไม่ได้ทำให้มีใบอนุญาต ใบ CPL ต้องเรียนทฤษฎีและฝึกบินที่สถาบันฝึกอบรมที่ได้รับอนุมัติ (ATO) แล้วสอบภาคปฏิบัติ

คนที่เรียนสาขาเกี่ยวกับการบินจึงควรเช็กก่อนว่าหลักสูตรมีการฝึกบินเพื่อใบอนุญาตหรือไม่

3 เส้นทางเข้าสู่อาชีพ: ทุนสายการบิน ปริญญา หรือโรงเรียนการบิน

คนที่อยากเป็นนักบินแต่ยังไม่มีใบอนุญาต เข้าสู่อาชีพนี้ได้ 3 ทางหลัก คือสอบโครงการ Student Pilot ของสายการบิน เรียนหลักสูตรปริญญาที่มีการฝึกบิน หรือเรียนกับโรงเรียนการบินที่ กพท. รับรอง ส่วน Qualified Pilot เป็นทางของคนที่ถือใบอนุญาตแล้ว แต่ละทางมีเรื่องที่ต้องถามเอง

ทุน Student Pilot ของสายการบิน

การบินไทยเปิดรับ Student Pilot Recruitment 2026 (รอบปี 2569) ระหว่าง 9–31 มีนาคม 2569 เท่านั้น รอบนี้ปิดแล้ว และ ณ 6 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่พบรอบใหม่บนเว็บรับสมัครของการบินไทย

รอบนั้นเก็บค่าสมัครสอบ 2,800 บาท และมีขั้นตอนคัดเลือกดังนี้

1. สอบข้อเขียน (คณิตศาสตร์ ฟิสิกส์ ความรู้ทั่วไป)
2. ตรวจร่างกายตามเกณฑ์ชั้น 1 ที่สถาบันเวชศาสตร์การบิน กองทัพอากาศ
3. สัมภาษณ์
4. ทดสอบจิตวิทยาการบิน

หลายคนเรียกเส้นทางนี้ว่าทุน แต่คำนี้ไม่ได้แปลว่าเรียนฟรี ประกาศและ FAQ ของการบินไทยไม่ได้ระบุว่าใครจ่ายค่าฝึก หรือมีสัญญาผูกพันหรือไม่ ควรถามเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนตัดสินใจ

หลักสูตรปริญญาที่มีการฝึกบิน

ที่ สถาบันการบินพลเรือน หลักสูตร ANE-CP เป็นปริญญาวิศวกรรมการบิน วิชาโทนักบินพาณิชย์ตรี 4 ปี อย่างน้อย 177 หน่วยกิต ฝึกบินที่ศูนย์ฝึกการบินหัวหิน ปีการศึกษา 2570 รอบ Portfolio เปิดถึง 1 ธันวาคม 2569

ที่มา: สถาบันการบินพลเรือน ปีการศึกษา 2570 และ myTCAS TCAS70 ข้อมูลวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ตรวจตัวเลขล่าสุดกับสถาบันก่อนสมัคร

โรงเรียนการบินที่ กพท. รับรอง

รายชื่อสถาบันฝึกบินของ กพท. ณ 6 พฤศจิกายน 2569 มีสถาบันในไทยที่การรับรองยังไม่หมดอายุ ได้แก่

• สถาบันการบินพลเรือน (CATC)
• Bangkok Aviation Center
• Asia Aviation And Technology
• Thai Flight Training
• Bangkokair Aviation Training Center
• International Aviation Education and Research Academy
• Pattaya Aviation Training Center

การรับรองไม่ได้พิสูจน์ว่าโรงเรียนนั้นสอนตั้งแต่เริ่มต้นจนถึง CPL ก่อนจ่ายเงินจึงควรขอดูหลักสูตรที่ได้รับรอง ตัวอย่างเช่น สถาบันการบินพลเรือน แสดงหลักสูตร Private Pilot, CPL/IR integrated, IR และ Multi-Engine

เราไม่พบค่าเรียนรวมแบบจ่ายเองที่เป็นปัจจุบันจากแหล่งทางการ จึงไม่ระบุตัวเลข

ทางของผู้ถือใบอนุญาตคือ Qualified Pilot ซึ่งการสอบรอบปี 2569 ถูกเลื่อนและยังไม่มีวันใหม่

ถ้ารักสายการบินแต่ติดบางด่าน หรือต้องเก็บเงินก่อน ลองดูเส้นทาง แอร์โฮสเตส สจ๊วต ส่วนคนที่อยากได้ปริญญาซึ่งยังใช้ทำงานได้ถ้าไม่ได้บิน อ่าน วิศวกรรมศาสตร์ เรียนอะไร

ภาษาอังกฤษและการคัดเลือกของสายการบิน

เกณฑ์ใบอนุญาตคือภาษาอังกฤษหรือภาษาที่ใช้สื่อสารทางวิทยุระดับ ICAO 4 ขึ้นไป ซึ่งต้องประเมินซ้ำตามรอบที่กำหนด ยกเว้นผู้ที่ได้ระดับ 6 สายการบินยังขอคะแนนสอบภาษาของตัวเองได้ เช่น การบินไทยรอบปี 2569 รับ THAI TEP 63 หรือ TOEIC แบบ Personal 650 ขึ้นไป

รอบสัมภาษณ์เตรียมจากคำถามทั่วไปได้ เริ่มจาก สัมภาษณ์งานภาษาอังกฤษ และ คำถามสัมภาษณ์งานที่พบบ่อย และควรอ่านประกาศของรอบที่สมัครประกอบ

ใน Super Resume (เข้าสู่ระบบหรือสร้าง Super Resume ก่อน) คุณใส่ระดับการฟัง การพูด การอ่าน การเขียน ในส่วน “ภาษาของฉัน” และกด “เพิ่มคะแนนสอบภาษา” ได้ ส่วนแท็บ “ดู AI วิเคราะห์” มี “คำถามเตรียมตัวสัมภาษณ์” จากโปรไฟล์ของคุณ

เครื่องมือนี้เป็นคู่มือทั่วไป ไม่ใช่การจำลองการคัดเลือกของสายการบิน และไม่ใช่ช่องทางสมัครโครงการนักบิน

ใบอนุญาตไม่ใช่สัญญาจ้าง: ช่องทางหางานนักบิน

ใบอนุญาตให้สิทธิ์ทำหน้าที่ตามที่กฎกำหนด แต่ผู้ว่าจ้างยังคัดเลือกตามเกณฑ์ของตัวเอง ประกาศ Student Pilot และ Qualified Pilot ของการบินไทยต่างก็มีเงื่อนไขและขั้นตอนเฉพาะ การถือ CPL จึงไม่ได้รับประกันว่าจะได้งาน ควรติดตามและสมัครผ่านหน้ารับสมัครของแต่ละสายการบินโดยตรง

ประกาศงานนักบินบน JOBTOPGUN มีน้อย งานสายการบินบน JOBTOPGUN จึงเหมาะกับการดูตำแหน่งในวงการโดยรวม มากกว่าการหาตำแหน่งนักบินโดยเฉพาะ

สำหรับผู้ปกครอง ถ้ามีคนขอให้จ่ายเงินเพื่อจองคิวเข้าสายการบิน ให้ขอประกาศเป็นลายลักษณ์อักษรของสายการบินนั้นมาดูก่อนโอนเงิน แล้วตรวจกับหน้ารับสมัครของสายการบินด้วยตัวเอง

เงินเดือนนักบิน: เหตุที่บทความนี้ไม่ระบุตัวเลข

เราไม่พบเงินเดือนนักบินจากแหล่งทางการ หรือจากข้อมูลของเราเองที่มากพอจะใช้อ้างอิง จึงไม่ระบุตัวเลข หน้าข้อมูลค่าจ้างของสำนักงานสถิติแห่งชาติที่ตรวจไม่มีแถวของนักบิน ส่วนประกาศงานนักบินบน JOBTOPGUN มีน้อยมาก และส่วนใหญ่ไม่แสดงเงินเดือน จึงอธิบายอัตราจริงไม่ได้

ตัวเลขตามอินเทอร์เน็ตที่เราพบไม่มีแหล่งที่มาให้ตรวจสอบได้ เราจึงไม่ยกมา เมื่อได้ข้อเสนองาน ให้ขอรายละเอียดเป็นลายลักษณ์อักษร แล้วถามเรื่องเหล่านี้ก่อนเซ็น

• เงินเดือนฐานเท่าไร และมีเบี้ยเลี้ยงหรือค่าตอบแทนอื่นอะไรบ้าง
• มีการหักค่าฝึกหรือสัญญาผูกพันไหม
• ถ้าลาออกก่อนครบสัญญา ต้องจ่ายอะไรบ้าง

คำถามที่พบบ่อย

สายตาสั้นเป็นนักบินได้ไหม ทำเลสิคได้ไหม

เงื่อนไขของการบินไทยรอบปี 2569 คือสายตาสั้นไม่เกิน 600 ยาวไม่เกิน 500 เอียงไม่เกิน 200 และรับผู้ผ่าตัด PRK, LASIK หรือ ReLEx SMILE มาแล้วอย่างน้อย 1 ปี แต่ไม่รับ ICL และ IOL ส่วนผลใบสำคัญแพทย์ชั้น 1 ตัดสินที่ AeMC

สูงเท่าไหร่ถึงเป็นนักบินได้

การบินไทยรอบปี 2569 กำหนดชาย 165 เซนติเมตร และหญิง 160 เซนติเมตรขึ้นไปเป็นเงื่อนไขของตัวเอง สถาบันและสายการบินอื่นต้องดูประกาศของแต่ละแห่ง

เรียนสายศิลป์เป็นนักบินได้ไหม

การบินไทยรอบปี 2569 รับผู้จบปริญญาตรีไม่จำกัดสาขา ส่วนหลักสูตรปริญญาที่มีการฝึกบินแต่ละแห่งมีเงื่อนไขของตัวเอง จึงควรเช็กเกณฑ์ของหลักสูตรที่อยากเข้าก่อนเลือกสายเรียน

อายุเท่าไหร่เริ่มได้ และบินได้ถึงกี่ปี

ตาม Part-FCL ใบ SPL และ PPL เริ่มที่ 17 ปี CPL และ MPL 18 ปี ATPL 21 ปี และครบ 65 ปีจะบินขนส่งเชิงพาณิชย์ไม่ได้ ส่วนการบินไทยรอบปี 2569 รับผู้สมัครอายุไม่เกิน 32 ปี

ค่าเรียนนักบินเท่าไหร่

ตัวอย่างที่มีประกาศคือ ANE-CP ของสถาบันการบินพลเรือน 2,212,300 บาทตลอดหลักสูตร สำหรับปีการศึกษา 2570 ส่วนการเรียนกับโรงเรียนการบินแบบจ่ายเอง เราไม่พบยอดรวมที่เป็นปัจจุบันจากแหล่งทางการ จึงควรขอใบเสนอราคาจากโรงเรียนเป็นลายลักษณ์อักษร

แหล่งอ้างอิง

• กพท.: ใบอนุญาตนักบิน รวมกฎที่ใช้อยู่ รวมถึงข้อกำหนด กพท. ฉบับที่ 107 (TCAR PEL Part-FCL Issue 01 Revision 02 มีผล 25 กันยายน 2568)
• กพท.: บทเฉพาะกาลของข้อกำหนด ฉบับที่ 124 (28 ตุลาคม 2569) และ ร่างแก้ไข Part-FCL ฉบับที่ 2
• กพท.: การขอและการออกใบสำคัญแพทย์ และ ระยะเวลาในการตรวจสุขภาพ
• สถาบันการบินพลเรือน: หลักสูตรวิศวกรรมการบิน ปีการศึกษา 2570
• การบินไทย: Student Pilot Recruitment 2026, FAQ และ Qualified Pilot Recruitment 2026
• myTCAS: ข้อมูลหลักสูตร TCAS70