กระทั่งกลางฤดูฝนในปีเดียวกัน เจ้าหน้าที่โครงการฯก็พบรอยเท้า
กระทิงปะปนกับรอยเท้าของเก้ง หมูป่า และ กระต่ายป่า ในบริเวณ
แปลงปลูกป่าของโครงการฯ และในฤดูฝนปีต่อมาก็พบกระทิงฝูง
จำนวนแปดถึงสิบตัวเข้ามาหากินในแปลงปลูกป่า ซึ่งต่อมาก็กลาย
เป็นข่าวเผยแพร่ไปทั่วประเทศ มีการระดมทุนจนสามารถขยาย
เวลาโครงการฯ จากเดิมเพียงสามปีต่อเนื่องมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน

วันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2542 เป็นวันที่ผมมีโอกาสขึ้นมาเขาแผงม้า
เป็นครั้งแรก เนื่องในวันคุ้มครองสัตว์ป่าแห่งชาติ ซึ่งกรมป่าไม้
ร่วมกับมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าฯ ได้เลือกแปลงปลูกป่าเขาแผงม้า
เป็นสถานที่จัดงาน และในวันเดียวกันนั้น ผมก็ได้มีโอกาสพบเห็น
กระทิงเป็นครั้งแรกในสภาพธรรมชาติ

ภาพลูกกระทิงตัวสีน้ำตาลอ่อนที่คลอเคลียไม่ห่างแม่ กับกระทิงหนุ่ม
วงเขาใหญ่โตกล้ามเนื้อเป็นมัดวนเวียนเคียงคู่กระทิงตัวเมียยัง
แจ่มชัดอยู่ในความทรงจำ กระทิงทั้งฝูงยืนชมอยู่ในสวนสัตว์เปิด
ซึ่งในครั้งนั้นก่อนตะวันจะลับแนวป่าบนไหล่เขาตรงหน้าก็เต็มไป
ด้วยกระทิงขนาดเล็กใหญ่ไม่ต่ำกว่า 25 ตัว

คุณโชคดีเล่าต่ออีกว่า การที่แปลงปลูกป่าเขาแผงม้าเริ่มฟื้นตัว
สัตว์ป่าหลายชนิดรวมทั้งกระทิง เริ่มเข้ามาอาศัยอยู่อยู่อย่าง
ถาวรและเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ นั้น ส่วนหนึ่งมาจากการปลูก
ป่าที่ใช้วิธีปลูกแทรกลงไปรวมกับไม้ดั้งเดิมในฤดูฝน บาง
ส่วนที่เป็นป่าหญ้าคาก็ปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ถางให้เตียนโล่ง พืช
ชนิดอื่นๆ ไม่ถูกทำลาย และต่อมาก็เกิดกระบวนการทดแทน
ตามธรรมชาติ กลายเป็นแหล่งอาหารที่หลากหลายของสัตว์ป่า

และเมื่อรวมกับการพยายามสร้างความเข้าใจกับชาวบ้านรายรอบ
กระทิงและสัตว์ป่าอื่นๆ ก็ออกมาหากินอย่างปลอดภัยและเพิ่มจำ
นวนขึ้นอย่างรวดเร็วมากมาย

เย็นวันนั้น เรานั่งคุยกับพี่ สมเกียรติ ไพทูรย์ เจ้าหน้าที่มูลนิธิคุ้ม
ครองสัตว์ป่าฯ ที่ขึ้นมาช่วยงานบนเขาแผงม้า ใต้ชายคาบ้านพักบน
ไหล่เขา รอคอยกระทิงออกมาหากินตามปกติประจำวัน ซึ่งจะออกมา
ในช่วงเช้าและกลับออกมาอีกครั้งก็ในเวลาแดดร่มยามเย็นไปจน
กระทั่งตะวันพลบ

ระหว่างนั่งคุยอยู่นั้น เขาก็ชี้ให้ดูกระทิงโทนตัวขนาดใหญ่กล้ามเนื้อ
เป็นมัดเดินออกจากดงกล้วยป่ามาที่โป่งในหุบเขา

สมเกียรติชวนเราลงไปในหุบโดยใช้เส้นทางตรวจการณ์ที่พาดผ่าน
ไปทั่วแปลงปลูกป่า ใช้เวลาเพียงชั่วอึดใจเราก็มายืนอยู่บนยอดเขา
ลูกหนึ่ง มองดูกระทิงฝูงขนาดย่อมเจ็ดแปดตัวกำลังกินยอดกล้วยป่า
อยู่ในหุบเขาอีกฟากหนึ่ง บางตัวเพิ่งขึ้นจากแอ่งน้ำ ขณะที่ลูกกระทิง
ตัวสีน้ำตาลแดงขนาดเก้งสองตัวเดินคลอเคลียไม่ห่างแม่ อีกตัวหนึ่ง
กำลังดูดนมแม่กระทิง ซึ่งบางคนเอ่ยขึ้นมาอย่างเอ็นดูว่า ราวกับยืน
ดูลูกวัวกินนมแม่

อากาศยามหัวค่ำค่อนข้างเย็นเยียบเมื่อเทียบกับคืนก่อนที่เราจาก
มา ลมกรรโชกขึ้นมาเป็นระลอก แมลงกรีดปีกรับกันเป็นท่วง
ทำนองประสานเสียงรื่นหู

เป็นเวลา 9 ปีแล้วที่มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าฯ เข้ามาทำหน้าที่พลิกฟื้น
ภูเขาหัวโล้ยฝห่กลายเป้นผืนป่าธรรมชาติกระทั่งความตั้งใจแต่แรก
เริ่มก่อตัวเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา ขุนเขากลับมาทำหน้าที่ผลิตน้ำสู่ลำ
ห้วย ฝูงกระทิงกว่า 50 ตัวหากินอย่างสงบสุขบนพื้นที่กว่าหมื่นไร่ ภู
เขาไฟที่เคยปะทุก็กลับคืนมาเป็นบ้านอันอุดมสมบูรณ์ของสัตว์ป่าอีก
ครั้งหนึ่ง

ก่อนกลับลงมาจากเขาแผงม้าเราลงไปในหุบอีกรอบก็พบกระทิงเจ็ด
แปดตัวหากินอยู่ตามไหล่เขา แดดยามเช้าสดใสนกแซงแซวหาง
บ่วงใหญ่บินโฉบแมลงอยู่กลางอากาศ ไกลออกไป อ่างเก็บน้ำลำ
พระเพลิงสะท้อนแดดอยู่ชายป่า

เหลือระยะเวลาอีกไม่กี่เดือนแล้วที่มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าฯ จะต้องส่ง
มอบพื้นที่แปลงปลูกป่าเขาแผงม้าให้กับกรมป่าไม้ ซึ่งอาจจะนำไป
ผนวกเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานฯ เขาใหญ่ต่อไป

ผมมองดูฝูงกระทิงค่อยๆ เคลื่อนย้ายหลบแดดลงไปในหุบเขา นึก
ภาพสลับไปมาระหว่างภูเขาหัวโล้นกับภาพที่เห็นมันทับซ้อนกันราว
กับใครชะลอเอาภาพของดงพญาไฟในอดีตเวียนกลับมาฉายซ้ำให้
คนรุ่นเราได้เห็นอีกครั้งตรงหน้า