แผนธุรกิจ คืออะไร มีหัวข้ออะไรบ้าง พร้อมตัวอย่างแบบง่าย

โดย JOBTOPGUN Editorial Team · อัปเดต 9 พฤศจิกายน 2569

แผนธุรกิจ (Business Plan) คือเอกสารที่อธิบายแผนในอนาคตของธุรกิจอย่างละเอียด ว่าจะขายอะไร ให้ใคร ทำอย่างไร และใช้เงินเท่าไร เอกสารนี้ไม่ได้มีไว้ยื่นกู้อย่างเดียว

สำหรับธุรกิจเล็กหรืออาชีพเสริม แผนช่วยให้คุณเห็นจุดอ่อนบนกระดาษก่อนควักเงินจริง

บทความนี้ไล่หัวข้อหลักทีละข้อ แล้วดูร้านเทียนหอมสมมติ 1 ร้านที่คิดเงินตั้งต้น จุดคุ้มทุน และกรณีขายไม่ดีให้เห็นครบ

แผนธุรกิจคืออะไร และมีไว้ทำอะไร

แผนธุรกิจคือเอกสารที่เล่าอนาคตของธุรกิจอย่างละเอียด ตั้งแต่สินค้า ลูกค้า วิธีทำงาน ไปจนถึงเรื่องเงิน คนอ่านจบแล้วควรตอบได้ว่าคุณจะทำอะไร ทำให้ใคร ต้องใช้เงินเท่าไร และเงินก้อนนั้นจะกลับมาได้อย่างไร

คู่มือของ U.S. Small Business Administration (SBA) หน่วยงานรัฐของสหรัฐอเมริกาที่ดูแลธุรกิจขนาดเล็ก อธิบายประโยชน์ของแผนไว้ดังนี้

• เป็นแผนที่นำทาง ใช้วางโครงสร้าง ดำเนินงาน และขยายธุรกิจ
• ช่วยคิดให้ครบ เป็นวิธีไล่คิดเรื่องสำคัญของธุรกิจทีละเรื่อง
• ช่วยหาเงินทุนหรือหุ้นส่วน เป็นเครื่องมือโน้มน้าวให้คนอื่นเห็นว่าการร่วมงานหรือลงทุนกับคุณคุ้มค่า

แผนธุรกิจไม่ได้แปลว่าเอกสารกู้แบงก์ แม้เปิดร้านเล็ก ๆ ด้วยเงินเก็บ แผนก็ช่วยบอกว่าเงินจะพอถึงเมื่อไร

แผนธุรกิจก็ไม่ใช่รายการสิ่งที่ต้องทำ 1 2 3 4 แผนต้องบอกเงินลงทุน ต้นทุน คนรับผิดชอบ และความเสี่ยงด้วย ถ้าอยากคิดภาพใหญ่ก่อน อ่านเรื่อง กลยุทธ์ธุรกิจ ประกอบได้

มีแผนแล้วก็ไม่ได้แปลว่าธุรกิจจะรอด แผนรับประกันผลไม่ได้ แต่ทำให้คุณเห็นรูรั่วเร็วขึ้น ในวันที่การแก้ยังไม่แพง

เลือกรูปแบบแผนจากคนที่จะอ่าน

แผนธุรกิจไม่มีความยาวที่ถูกต้องเพียงแบบเดียว ให้เริ่มจากถามว่าใครจะอ่าน และคุณอยากให้เขาตัดสินใจเรื่องอะไร คนที่ทดสอบไอเดียเองใช้แผนหน้าเดียวได้ ส่วนคนที่ขอเงินจากผู้อื่นมักต้องมีรายละเอียดมากกว่านั้นมาก

SBA แบ่งแผนเป็น 2 แบบ แบบละเอียด (Traditional) อาจยาวหลายสิบหน้า และเป็นแบบที่ผู้ให้กู้กับ นักลงทุน มักขอ ส่วนแบบย่อ (Lean) มักมีเพียงหน้าเดียว

ฝั่งไทย คู่มือการเขียนแผนธุรกิจ-ธุรกิจการบริการของ สสว. (พิมพ์ครั้งที่ 2 กันยายน 2553) มี 3 แบบ คือแบบย่อ 12–20 หน้า แบบมาตรฐาน 20–30 หน้า และแบบเต็มรูปแบบ 30–50 หน้า และเพิ่มลดหัวข้อได้ตามวัตถุประสงค์

ตัวเลขเหล่านี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัว แผนไม่จำเป็นต้องหนาหรือแพงเสมอไป ขอแค่ตอบสิ่งที่คนอ่านต้องใช้ตัดสินใจได้ครบ

แผนธุรกิจ, Business Model Canvas และ SWOT ต่างกันอย่างไร

SWOT คือการวิเคราะห์สถานการณ์ของธุรกิจ Business Model Canvas คือภาพหน้าเดียวที่แสดงว่าธุรกิจทำงานและหาเงินอย่างไร ส่วนแผนธุรกิจคือเอกสารฉบับเต็มที่นำผลจากทั้งสองอย่างมาใช้ แล้วเพิ่มตัวเลขและแผนลงมือทำเข้าไป

ถ้ายังไม่ชัดว่าลูกค้าเดือดร้อนเรื่องอะไร ลองอ่านวิธีหา Pain Point ของลูกค้า ก่อนเริ่มเขียน

หัวข้อหลักในแผนธุรกิจ และแต่ละหัวข้อต้องตอบอะไร

แผนธุรกิจส่วนใหญ่มีหัวข้อหลักคล้ายกัน แต่ไม่มีจำนวนตายตัว SBA แนะนำให้ใช้หัวข้อที่เหมาะกับธุรกิจและความต้องการของคุณ ตารางนี้จึงบอกคำถามที่แต่ละหัวข้อต้องตอบ พร้อมประโยคตัวอย่างจากร้านเทียนหอมสมมติ ซึ่งคุณปรับใช้กับธุรกิจตัวเองได้ทันที

เขียนบทสรุปผู้บริหารเป็นอย่างสุดท้าย แม้จะอยู่หน้าแรก เพราะคุณต้องรู้ตัวเลขทั้งหมดก่อน คู่มือของ สสว. ให้พื้นที่หัวข้อนี้ไว้ 1 หน้าในแบบย่อ และ 1–2 หน้าในแบบที่ยาวกว่า

เป้าหมายในแผนควรวัดผลได้ เช่น จำนวนกระปุกต่อเดือน แทนคำว่า “ขายให้ดีขึ้น” คล้ายกับการตั้ง KPI ในงานประจำ

ตัวอย่างแผนธุรกิจแบบง่าย: ร้านเทียนหอมทำมือ ขายออนไลน์หลังเลิกงาน

ตัวอย่างนี้เดินตามธุรกิจสมมติ 1 ร้านตั้งแต่ต้นจนจบ เพื่อให้คุณตรวจตัวเลขเองได้ทุกบรรทัด ตัวเลขทั้งหมดสมมติขึ้นเพื่อสาธิตวิธีคิด ไม่ใช่ราคาตลาดและไม่ใช่ผลที่คาดว่าจะได้ เมื่อใช้จริงให้แทนด้วยตัวเลขที่คุณสืบมาเอง

แผนหน้าเดียว

เริ่มจากเขียนให้จบในหน้าเดียวก่อน ช่องไหนตอบไม่ได้ คือเรื่องที่ต้องไปหาคำตอบต่อ

เงินตั้งต้น

คำนวณจุดคุ้มทุน

จุดคุ้มทุน (Break-even) คือจุดที่ธุรกิจไม่มีทั้งกำไรและขาดทุน ในตัวอย่างนี้เราวัดเป็นจำนวนกระปุกที่ต้องขายต่อเดือน โดยใช้ตัวเลขสมมติ 3 ตัว

• ราคาขาย 250 บาทต่อกระปุก
• ต้นทุนผันแปร 100 บาทต่อกระปุก คือค่าไข น้ำหอม กระปุก กล่อง และค่าธรรมเนียมการขาย ขายมากก็จ่ายมาก
• ค่าใช้จ่ายคงที่ 4,500 บาทต่อเดือน คือค่าโฆษณาและค่าเครื่องมือออนไลน์ ขายได้หรือไม่ได้ก็ต้องจ่าย

ขาย 1 กระปุกจะเหลือ 250 − 100 = 150 บาทไว้จ่ายค่าใช้จ่ายคงที่ เมื่อนำ 4,500 ÷ 150 จะได้ 30 กระปุกต่อเดือน ซึ่งก็คือจุดคุ้มทุนของร้านนี้

กรณีปกติกับกรณีแย่

การคิดนี้ตั้งใจให้ง่าย ระยะเวลาคืนทุนนับจากเงินตั้งต้นทั้งก้อน แม้วัตถุดิบล็อตแรกกับเงินสำรองบางส่วนจะหมุนกลับมาได้ และยังไม่รวมค่าแรงของเจ้าของกับภาษี กำไร 7,500 บาทจึงยังไม่ใช่ค่าตอบแทนเวลาของคุณ

จุดคุ้มทุนเป็นจำนวน ส่วนระยะเวลาคืนทุนเป็นเวลา สองคำนี้คนละเรื่องกัน ลองดูกรณีแย่ให้มาก เพราะการรอ 4 เดือนกับ 20 เดือนต่างกันมาก คุณทำตารางนี้ได้ใน Google Sheets หรือ Excel

อ่านต่อ: CFO คือตำแหน่งอะไร หน้าที่ เส้นทางอาชีพ และเงินเดือน

ค่าใช้จ่ายที่คนเขียนแผนมักลืม

แผนอาจดูรอดบนกระดาษเพียงเพราะนับต้นทุนไม่ครบ ก่อนคิดว่าต้องขายวันละกี่ชิ้น ให้เขียนค่าใช้จ่ายทุกรายการออกมาก่อน รวมทั้งเงินที่ต้องจ่ายล่วงหน้าและเงินสำรองช่วงแรก คิดแค่ยอดขายต่อวันยังไม่พอ

• ค่าเช่าและเงินมัดจำ
• ค่าแรงพนักงาน และค่าแรงของตัวคุณเอง
• ค่าตกแต่งร้านและอุปกรณ์
• สต็อกสินค้าหรือวัตถุดิบ
• ค่าน้ำ ค่าไฟ และค่าอินเทอร์เน็ต
• ค่าส่งและค่าธรรมเนียมช่องทางขาย
• เงินสำรองสำหรับเดือนแรก ๆ ที่ยอดขายยังไม่มา

ถ้ามีที่ดินหรือของอยู่แล้วล่ะ ของเหล่านี้ไม่ต้องจ่ายเงินสดใหม่ แต่ควรแยกบรรทัดไว้ให้เห็นว่าธุรกิจใช้อะไรอยู่ ส่วนวิธีตีมูลค่าเวลายื่นกู้ให้ถามผู้ให้กู้โดยตรง

เริ่มเขียนแผนแรกใน 5 ขั้น

ลำดับที่ช่วยให้เขียนจบคือเริ่มจากคนอ่านกับเรื่องเงิน ไม่ใช่เริ่มจากหน้าแรกของเล่ม ถ้าตัวเลขยังไม่รอด คุณจะได้รู้ก่อนเสียเวลาเขียนหัวข้ออื่น และบทสรุปผู้บริหารควรเก็บไว้เขียนเป็นอย่างสุดท้ายเสมอ

1. ตัดสินใจว่าเขียนให้ใคร แล้วเลือกความยาวให้ตรงกับคนอ่าน
2. เขียนลูกค้าและปัญหาของเขา ให้ชัดพอที่จะนึกหน้าลูกค้าออก
3. ดูคู่แข่งจริง จดราคา สินค้า และช่องทางขายของร้านที่ลูกค้าซื้ออยู่
4. ทำตารางต้นทุนและยอดขาย พร้อมกรณีแย่อย่างน้อย 1 กรณี
5. เขียนหัวข้อที่เหลือ แล้วปิดท้ายด้วยบทสรุปผู้บริหาร

ร่างเองก่อน แล้วค่อยให้คนอื่นช่วย

คนที่เซ็นชื่อต้องอธิบายตัวเลขทุกตัวได้ จึงควรร่างเองก่อน แล้วให้คนที่มีประสบการณ์ช่วยอ่านหรือเรียบเรียง การจ้างเขียนไม่ได้แปลว่าแผนจะผ่าน

รอบการปรับแผน

ไม่มีรอบตายตัว ธุรกิจที่เปลี่ยนเร็วต้องกลับมาดูบ่อยกว่า ลองเทียบตัวเลขจริงกับแผนทุกสิ้นเดือน แล้วปรับด้วยวงจร PDCA

ยังมีงานประจำอยู่ ใช้แผนทดสอบไอเดียก่อนลาออก

เปลี่ยนแผนให้เป็นการทดลองเล็ก ๆ นอกเวลางาน โดยใช้กรณีแย่เป็นเกณฑ์ ขายของจริงในจำนวนน้อยก่อน แล้วนำผลมาเทียบกับแผน วิธีนี้ทำให้คุณได้ตัวเลขจริงมาใช้ตัดสินใจ โดยที่ยังมีเงินเดือนรองรับระหว่างทดลอง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะทดลองกับอะไร ลองดูไอเดีย อาชีพเสริมหลังเลิกงาน หรือแนวทาง อาชีพฟรีแลนซ์ ระหว่างทดลอง ให้เทียบ 3 เรื่องนี้

• ยอดสั่งซื้อจริงกับจุดคุ้มทุน ขายถึงจำนวนนั้นได้สม่ำเสมอไหม
• ต้นทุนจริงกับตารางในแผน มีรายการไหนสูงกว่าที่คิด หรือไม่ได้นับไว้
• ชั่วโมงทำงานหลังเลิกงาน ทำแบบนี้ต่อเนื่องไหวกี่เดือน

ก่อนตัดสินใจ ให้ตอบ 2 คำถาม เงินเก็บอยู่ได้กี่เดือนถ้าไม่มีเงินเดือน และธุรกิจจ่ายค่าเวลาของคุณไหวหรือยัง

ถ้ายังลังเล อ่าน ควรลาออกดีไหม เพื่อแยกให้ออกว่าอยากทำธุรกิจจริง หรือแค่เหนื่อยกับงานตอนนี้

เมื่อตัวเลขผ่านแล้วและอยากตั้งเป็นบริษัท ค่อยดู ขั้นตอนจดทะเบียนบริษัท เป็นลำดับถัดไป

เมื่อหัวหน้าหรือบริษัทที่สมัครขอให้ทำแผน

ในงานประจำ คนอ่านแผนอยากเห็นวิธีคิดของคุณมากกว่าเอกสารหนา ๆ จึงควรเปิดด้วยปัญหา ตามด้วยตัวเลข แล้วบอกให้ชัดว่าต้องการอะไรจากเขา โครงเดียวกันนี้ใช้ได้ทั้งตอนเสนอไอเดียกับหัวหน้า และตอนบริษัทขอแผนระหว่างรับสมัครงาน

เสนอไอเดียในที่ทำงาน

เขียนเป็นเอกสารสั้น ๆ 6 ส่วน คือ ปัญหา ข้อเสนอ ค่าใช้จ่าย ผลที่คาดว่าจะได้ วิธีวัดผล และสิ่งที่ขอให้อนุมัติ ถ้ายังเรียงเรื่องไม่ออก ใช้หลัก 5W1H ช่วยคิดก่อนได้

ถูกขอให้ทำแผนธุรกิจหรือแผนขายตอนสมัครงาน

ก่อนเริ่ม ให้ถามขอบเขตงานและเวลาที่เขาคาดว่าจะใช้ จากนั้นเน้นแสดงวิธีคิดและสมมติฐาน มากกว่าส่งแผนสำเร็จรูปที่พร้อมใช้งาน ใช้ข้อมูลสาธารณะเท่านั้น และอย่านำข้อมูลลับของบริษัทปัจจุบันมาใช้เด็ดขาด

คำถามที่พบบ่อย

แผนธุรกิจควรมีกี่หน้า

ขึ้นกับคนอ่าน แผนแบบย่อตามคู่มือของ SBA มักมีหน้าเดียว ส่วนคู่มือของ สสว. มี 3 แบบ ยาวตั้งแต่ 12 ถึง 50 หน้า ถ้าใช้ทดสอบไอเดียเอง หน้าเดียวก็เริ่มได้แล้ว

จุดคุ้มทุนกับระยะเวลาคืนทุนต่างกันอย่างไร

จุดคุ้มทุนคือยอดขายที่ทำให้ไม่มีทั้งกำไรและขาดทุน เช่น 30 กระปุกต่อเดือนในตัวอย่างสมมติ ส่วนระยะเวลาคืนทุนคือเวลาที่ใช้หาเงินตั้งต้นกลับมา เช่น 4 เดือน

ธุรกิจเล็กจำเป็นต้องเขียนแผนธุรกิจไหม

ไม่จำเป็นต้องเขียนเล่มยาว แต่ควรมีแผนหน้าเดียวกับตารางตัวเลขก่อนจ่ายเงินก้อนแรก

ควรเขียนแผนธุรกิจเองหรือจ้างคนเขียน

ควรร่างเองก่อน แล้วค่อยให้คนอื่นช่วยอ่านหรือเรียบเรียง ไม่ว่าจะเลือกทางไหน คุณต้องอธิบายตัวเลขทุกตัวในแผนได้เอง

มีแผนธุรกิจแล้วจะกู้เงินได้ไหม

แผนอย่างเดียวรับประกันไม่ได้ ผู้ให้กู้แต่ละแห่งมีเงื่อนไขของตัวเอง จึงควรสอบถามเอกสารและเกณฑ์จากผู้ให้กู้รายนั้นก่อนเริ่มเขียน

แหล่งอ้างอิง

• Business plan, Cambridge Dictionary (และคำว่า Break even)
• Plan your business, U.S. Small Business Administration
• คู่มือการเขียนแผนธุรกิจ-ธุรกิจการบริการ, สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.), พิมพ์ครั้งที่ 2 กันยายน 2553