โบนัส คืออะไร กฎหมายบังคับไหม ภาษีโบนัส ลาออกก่อนได้ไหม

โดย JOBTOPGUN Editorial Team · อัปเดต 9 พฤศจิกายน 2569

โบนัส หรือเงินโบนัส คือเงินพิเศษที่บริษัทจ่ายให้นอกเหนือจากเงินเดือน และไม่มีกฎหมายบังคับให้ต้องจ่าย สิทธิที่คุณจะได้โบนัสจึงมาจากสัญญาจ้าง ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หรือประกาศของบริษัทเป็นหลัก

บทความนี้พูดถึงโบนัสของพนักงาน ไม่ใช่โบนัสเติมเงินมือถือหรือแอปต่าง ๆ

โบนัส คือเงินพิเศษนอกเหนือเงินเดือน

กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานอธิบายว่า โบนัสเป็นเงินเพิ่มพิเศษที่นายจ้างจ่ายให้ลูกจ้างนอกเหนือจากเงินเดือน รายได้ประจำ หรือค่าจ้างตามปกติ งวดและจำนวนเงินแล้วแต่นายจ้างกำหนดหรือตกลงกับลูกจ้าง ในไทยมักหมายถึงเงินเพิ่มรายปี (Year-end Bonus) หรือจ่ายทุก 6 เดือน 4 เดือน หรือ 3 เดือน

นิยามนี้มาจาก คำอธิบายคำว่าโบนัสของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ซึ่งระบุด้วยว่าจำนวนโบนัสขึ้นกับฐานะของบริษัท กำไร นโยบาย และผลงาน

ประเภทของโบนัสที่พบบ่อย

ในประกาศงาน นายจ้างมักแบ่งโบนัสเป็นแบบประจำปีที่ระบุจำนวนเดือน และแบบที่ขึ้นกับผลงานหรือผลประกอบการ ตารางนี้สรุปว่าแต่ละแบบขึ้นกับอะไร และคุณควรถามอะไร

ในประกาศงานบน JOBTOPGUN ให้ดูหัวข้อ “สวัสดิการ” ว่านายจ้างระบุ “โบนัสประจำปี” หรือ “โบนัสตามผลงาน/ผลประกอบการ” ไว้หรือไม่

จากประกาศงานประจำที่นายจ้างลงประกาศเองบน JOBTOPGUN ระหว่างพฤศจิกายน 2568 ถึงตุลาคม 2569 ราว 3 ใน 4 (77.6%) ระบุโบนัสอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่การระบุในประกาศยังไม่ใช่คำสัญญา เงื่อนไขในสัญญาจ้าง ข้อบังคับ หรือประกาศโบนัสของบริษัทคือสิ่งที่ตัดสิน

โบนัสไม่ใช่ค่าจ้าง แต่ชื่อไม่ได้ตัดสินทุกอย่าง

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโบนัสเป็นเงินที่นายจ้างจ่ายเป็นรางวัลในการปฏิบัติงาน จึงไม่ใช่ “ค่าจ้าง” ตามมาตรา 5 ของ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4573-5228/2544) เพราะค่าจ้างตามกฎหมายคือเงินที่ตกลงจ่ายเป็นค่าตอบแทนการทำงานในเวลาทำงานปกติ

เงินที่เรียกว่าโบนัสไม่ได้แปลว่าไม่ใช่ค่าจ้างเสมอไป ศาลฎีกาเคยตัดสินว่าเงินที่สัญญาเรียกว่าโบนัส แต่จ่ายเป็นสัดส่วนจากผลงานโดยตรง ถือเป็นค่าจ้าง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2282/2537)

ถ้างานของคุณได้เงินตามยอดขาย อ่านเพิ่มเรื่อง วิธีคิดค่าคอมมิชชั่นของเซลล์

กฎหมายบังคับให้บริษัทจ่ายโบนัสไหม

ไม่บังคับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ไม่ได้บัญญัติบังคับให้นายจ้างต้องจ่ายโบนัส (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2244/2548) แต่ถ้ามีข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างเรื่องโบนัส นายจ้างต้องจ่ายตามข้อตกลงนั้น ถ้าไม่มีข้อตกลง นายจ้างกำหนดการจ่ายเองได้

หลักนี้ตรงกับ คำถามที่พบบ่อยของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ข้อ 11 เรื่องโบนัสประจำปี สิทธิอื่นของลูกจ้าง อ่านต่อที่ กฎหมายแรงงานที่ต้องรู้

โบนัสกลายเป็นสิทธิของคุณเมื่อมีข้อตกลง

ข้อตกลงเรื่องโบนัสอยู่ได้หลายที่ ได้แก่ สัญญาจ้าง ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน และประกาศหรือหนังสือแจ้งโบนัสของบริษัท เงื่อนไขที่เขียนไว้ชัดแจ้งและไม่เอาเปรียบหรือเลือกปฏิบัติ ศาลฎีกาเคยให้ใช้บังคับได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4032/2561)

ศาลฎีกาเคยตัดสินคดีหนึ่งว่า บริษัทที่จ่ายโบนัสทุกปีจนเป็นปกติ โดยไม่ได้คิดจากผลประกอบการหรือกำไร ถือเป็นสภาพการจ้างที่ตกลงกันโดยปริยาย และบริษัทออกประกาศมาขัดเองไม่ได้ถ้าลูกจ้างไม่ยินยอม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8114-8868/2546)

คดีนี้ตัดสินตามข้อเท็จจริงของบริษัทนั้น ไม่ได้แปลว่าโบนัสที่เคยได้ทุกปีจะกลายเป็นสิทธิเสมอ

บริษัทลดโบนัสที่ตกลงไว้เองไม่ได้

กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานระบุว่า ถ้านายจ้างจ่ายโบนัสน้อยกว่าที่ตกลงกันไว้ ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้าง ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างก่อน แต่ถ้าไม่เคยมีข้อตกลงเรื่องโบนัส นายจ้างมีสิทธิกำหนดเองว่าปีนี้จะจ่ายเท่าไร

โบนัสไม่นับรวมในค่าชดเชยและค่าล่วงเวลา

ค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้างคิดจาก “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย” (มาตรา 118) และค่าล่วงเวลาคิดจาก “อัตราค่าจ้างต่อชั่วโมง” (มาตรา 61) ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับรวมแก้ไข

เมื่อโบนัสแบบเงินรางวัลไม่ใช่ค่าจ้าง จึงไม่เข้าฐานคำนวณทั้งสองอย่าง ดูวิธีคิดค่าชดเชยตามอายุงานได้ที่ ค่าชดเชยเลิกจ้าง

ลาออกหรือถูกเลิกจ้างก่อนวันจ่ายโบนัส: เงื่อนไขของบริษัทเป็นตัวตัดสิน

กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าคนที่ลาออกก่อนวันจ่ายโบนัสจะได้หรือไม่ได้ สิ่งที่ตัดสินคือเงื่อนไขที่บริษัทเขียนไว้ เช่น ต้องทำงานจนถึงวันสิ้นงวดบัญชี หรือต้องมีสถานภาพพนักงานจนถึงวันจ่าย ประโยคที่ว่า “ออกก่อนไม่มีสิทธิตามกฎหมาย” จึงไม่ใช่กฎหมาย แต่เป็นเงื่อนไขของบางบริษัท

ถ้าคุณถูกเลิกจ้างก่อนวันจ่ายโบนัส ให้ดูเงื่อนไขเรื่องโบนัสแบบเดียวกัน ส่วนสิ่งที่กฎหมายรับรองแน่นอนเมื่อถูกเลิกจ้างคือ ค่าชดเชยตามอายุงาน ตามเงื่อนไขในกฎหมาย

โบนัสแบบคิดตามสัดส่วนเวลาทำงาน (Pro-rata) ก็เช่นกัน จะได้หรือไม่ ขึ้นกับข้อตกลงหรือเงื่อนไขเรื่องโบนัสของบริษัท

เอกสารที่ควรเปิดดูก่อนยื่นใบลาออก

• สัญญาจ้างหรือหนังสือเสนองาน: มีข้อความเรื่องโบนัสหรือไม่
• ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน: กำหนดคุณสมบัติของคนที่มีสิทธิได้โบนัสอย่างไร
• ประกาศหรือหนังสือแจ้งโบนัสของปีนั้น: ใช้วันสิ้นงวดบัญชีหรือวันจ่ายเป็นวันตัดสิน

ถ้ากำลังชั่งใจว่าควรยื่นใบลาออกก่อนหรือหลังได้โบนัส อ่านเรื่องช่วงเวลาและการแจ้งล่วงหน้าได้ที่ เหตุผลในการลาออก และลาออกช่วงไหนดี

ภาษีโบนัส: คิดรวมกับเงินเดือนทั้งปี

โบนัสเป็นเงินได้ที่ต้องนำไปคำนวณภาษี เพราะ ประมวลรัษฎากร มาตรา 40(1) นับ “เงินเดือน ค่าจ้าง เบี้ยเลี้ยง โบนัส” เป็นเงินได้จากการจ้างแรงงานประเภทเดียวกัน โบนัสไม่มีอัตราภาษีแยก แต่รวมกับเงินเดือนทั้งปีแล้วคิดภาษีอัตราก้าวหน้าเดียวกัน ถ้ารายได้ทั้งปีไม่ถึงเกณฑ์ที่ต้องเสียภาษี ก็ไม่มีภาษีให้หัก

ภาษีหัก ณ ที่จ่ายในเดือนโบนัส

ตามมาตรา 50(1) นายจ้างต้องหักภาษีทุกครั้งที่จ่ายเงินเดือน โดยคำนวณเหมือนว่าคุณได้เงินเดือนนั้นทั้งปี แล้วแบ่งภาษีออกเป็นงวดเท่า ๆ กัน

สำหรับเงินพิเศษที่จ่ายเป็นครั้งคราว เช่น โบนัส คำชี้แจงแบบ ภ.ง.ด.1 ของกรมสรรพากรให้คำนวณภาษีทั้งปีใหม่โดยรวมเงินพิเศษเข้าไป แล้วหักภาษีที่คำนวณจากเงินได้ปกติทั้งปีออก

ถ้ารายได้ทั้งปีถึงเกณฑ์ที่ต้องเสียภาษี ภาษีส่วนต่างทั้งหมดจะถูกหักจากโบนัสในเดือนเดียว ตัวเลขในสลิปเดือนนั้นจึงดูสูง

เปอร์เซ็นต์ที่คุณเห็นในเดือนโบนัสไม่ได้แปลว่าเป็นอัตราภาษีของคุณ เป็นแค่ยอดที่หักไว้ก่อน อ่านเพิ่มเรื่อง ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร

ยื่นภาษีปลายปีแล้วได้คืนหรือจ่ายเพิ่ม

1. นายจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนและโบนัส (มาตรา 50(1)) ถ้ารายได้ทั้งปีถึงเกณฑ์ที่ต้องเสียภาษี
2. นายจ้างออกหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ)
3. คุณยื่นแบบ ภ.ง.ด.91 โดยรวมโบนัสกับเงินเดือนทั้งปี
4. ภาษีที่ถูกหักไว้ถือเป็นเครดิตตอนคำนวณภาษีทั้งปี (มาตรา 60)
5. ถ้าถูกหักไว้มากกว่าภาษีที่ต้องเสียจริง ขอคืนได้ ถ้าน้อยกว่า ต้องจ่ายเพิ่ม

คนที่มีเงินได้จากการจ้างงานประเภทเดียวยื่นแบบ ภ.ง.ด.91 และใส่โบนัสรวมในช่องเงินเดือน ค่าจ้าง ตาม คำอธิบายวิธีกรอกแบบ ภ.ง.ด.91 ปีภาษี 2568

นายจ้างต้องออกหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ภายในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ของปีถัดไป หรือภายใน 1 เดือนนับจากวันที่คุณออกจากงานระหว่างปี

คนที่ลาออกหลังรับโบนัสจึงควรขอเอกสารนี้ให้ครบ ดูขั้นตอนยื่นภาษีได้ที่ วิธีคำนวณและยื่นภาษีกับสรรพากร

โบนัสกี่เดือน ดูจากอะไร

ไม่มีจำนวนเดือนกลางที่ทุกบริษัทใช้ จำนวนโบนัสขึ้นกับนโยบาย ผลประกอบการ และผลงาน ผลสำรวจนโยบายเงินเดือนของ Deloitte ประเทศไทย ปี 2025 (เผยแพร่ 10 ธันวาคม 2568) พบว่าโบนัสผันแปร (ตามผลงานหรือผลประกอบการ) ปี 2025 เฉลี่ยราว 2 เดือน

ในรายอุตสาหกรรม Deloitte คาดว่ากลุ่มเคมี พลังงาน และน้ำมันจะได้ราว 3 เดือน ส่วนเทคโนโลยีและค้าปลีกราว 1.5 เดือน ตัวเลขนี้เป็นภาพรวมของปี 2025 ไม่ใช่ตัวเลขของบริษัทคุณ

วิธีคิดโบนัส 0.5–2 เดือน จากเงินเดือน

โบนัส “X เดือน” โดยทั่วไปหมายถึงเงินเดือนคูณจำนวนเดือน ตารางนี้เป็นตัวอย่างสำหรับเงินเดือน 20,000 บาท ก่อนหักภาษี ส่วนจะใช้เงินเดือนฐานหรือรวมเงินอื่น และมีเงื่อนไขอะไรบ้าง ให้ดูตามระเบียบของบริษัทคุณ

อยากรู้ว่าบริษัทที่สนใจให้สวัสดิการอะไร ลองค้นหาใน หน้าบริษัทบน JOBTOPGUN หน้าบริษัทจะแสดง “สวัสดิการ” และมีรีวิวจากพนักงานที่ให้คะแนนด้าน “เงินดี” คุณอ่านได้โดยไม่ต้องเข้าสู่ระบบ

ขึ้นเงินเดือนประจำปี: กฎหมายไม่ได้บังคับให้ขึ้นทุกปี

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานไม่มีมาตราที่บังคับให้บริษัทขึ้นเงินเดือนทุกปี สิ่งที่กฎหมายกำหนดคืออัตราค่าจ้างขั้นต่ำ และอัตราค่าจ้างตามมาตรฐานฝีมือในบางสาขา การขึ้นเงินเดือนประจำปีจึงเป็นนโยบายของแต่ละบริษัท ส่วนอัตราค่าจ้างขั้นต่ำที่ใช้อยู่เป็นไปตามประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ฉบับที่ 14 มีผลตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2568

หลายบริษัทใช้ผลประเมินประจำปีเป็นเกณฑ์ทั้งการขึ้นเงินเดือนและโบนัส อ่านวิธีเตรียมตัวได้ที่ ฤดูการประเมินผลงานประจำปี

ผลสำรวจการขึ้นเงินเดือนปี 2569–2570

ถ้าเงินเดือนขึ้นน้อยกว่าที่คาด ลองอ่าน วิธีเพิ่มเงินเดือนโดยไม่ต้องเปลี่ยนงาน และเทียบกับ ค่าครองชีพ ที่คุณใช้จริง

ถ้าตัดสินใจมองหางานใหม่ ให้ตั้ง “เงินเดือนที่คาดหวัง” หรือเลือก “ต่อรองได้” ไว้ในส่วนงานที่ต้องการของ Super Resume โดยเข้าสู่ระบบหรือสร้าง Super Resume ก่อน

สำหรับนายจ้าง: เรื่องโบนัสที่ต้องทำให้ถูก

นายจ้างไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องจ่ายโบนัส แต่เมื่อตกลงหรือประกาศเงื่อนไขไว้แล้วต้องทำตามนั้น และต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายจากโบนัสเหมือนเงินเดือน เรื่องที่ควรตรวจก่อนถึงรอบจ่ายมีดังนี้

• ถ้ามีข้อตกลงเรื่องโบนัส ต้องจ่ายตามข้อตกลง จะจ่ายน้อยลงต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างก่อน
• เขียนคุณสมบัติของผู้มีสิทธิให้ชัดแจ้ง เช่น ต้องมีสถานภาพพนักงานจนถึงวันจ่าย ศาลฎีกาเคยให้ใช้บังคับเงื่อนไขที่ชัดแจ้งและไม่เอาเปรียบหรือเลือกปฏิบัติแบบนี้
• หักภาษี ณ ที่จ่ายตามมาตรา 50(1) และออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ ภายใน 15 กุมภาพันธ์ของปีถัดไป หรือภายใน 1 เดือนหลังลูกจ้างออกจากงาน

คำถามที่พบบ่อย

ทำงานไม่ถึงปีหรือยังไม่ผ่านทดลองงาน จะได้โบนัสไหม

ขึ้นกับเงื่อนไขของบริษัท กฎหมายไม่ได้กำหนดอายุงานขั้นต่ำไว้ เช่น ในคดีหนึ่ง ระเบียบของธนาคารกำหนดให้ต้องทำงานในงวดนั้นไม่ต่ำกว่า 1 เดือน และอยู่จนถึงวันสิ้นงวดบัญชี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4573-5228/2544)

โบนัสโดนหักภาษีกี่เปอร์เซ็นต์

โบนัสไม่มีอัตราภาษีแยก แต่รวมกับเงินเดือนทั้งปีแล้วคิดอัตราก้าวหน้าเดียวกัน ถ้ามียอดที่ถูกหักในเดือนโบนัส นั่นเป็นภาษีหัก ณ ที่จ่าย ซึ่งจะคิดจริงอีกครั้งตอนยื่นแบบ ภ.ง.ด.91

บริษัทไม่จ่ายโบนัส ผิดกฎหมายไหม

ถ้าไม่เคยมีข้อตกลงเรื่องโบนัส ไม่ผิด เพราะกฎหมายไม่บังคับให้จ่าย แต่ถ้ามีข้อตกลงไว้ในสัญญาจ้าง ข้อบังคับ หรือประกาศของบริษัท นายจ้างต้องจ่ายตามข้อตกลงนั้น

เรียกร้องโบนัสที่ตกลงไว้ย้อนหลังได้นานแค่ไหน

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการเรียกร้องโบนัสตามสัญญาจ้างไม่มีกฎหมายกำหนดอายุความไว้เฉพาะ จึงมีอายุความ 10 ปี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2244/2548)

แหล่งอ้างอิง

• กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน: โบนัสหรือเงินรางวัลพิเศษ และ คำถามที่พบบ่อย คุ้มครองแรงงาน (ข้อ 11)
• กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน: พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (ฉบับรวมแก้ไข) มาตรา 5, 61, 118
• กรมสรรพากร: ประมวลรัษฎากร มาตรา 38–64 และ คำอธิบายวิธีกรอกแบบ ภ.ง.ด.91 ปีภาษี 2568
• กรมสรรพากร: คำชี้แจงการกรอกแบบ ภ.ง.ด.1 (ข้อ 2.5 เงินพิเศษที่จ่ายเป็นครั้งคราว)
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2244/2548, 4573-5228/2544, 5445-5565/2544, 4032/2561, 8114-8868/2546 และ 2282/2537 (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา)
• กระทรวงแรงงาน: ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง เรื่อง อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ (ฉบับที่ 14)
• Aon, Salary Increase and Turnover Study (23 กันยายน 2569) · Mercer, Total Remuneration Survey (17 ธันวาคม 2568) · Deloitte, Thailand Salary Policies Survey 2025 (10 ธันวาคม 2568)