MOU คืออะไร ย่อมาจากอะไร มีผลทางกฎหมายไหม ฉบับคนทำงาน

โดย JOBTOPGUN Editorial Team · อัปเดต 4 พฤศจิกายน 2569

MOU คือ บันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding) เอกสารที่สองฝ่ายขึ้นไปลงนามเพื่อบอกว่าจะร่วมมือกันเรื่องใด คำเดียวกันนี้ยังใช้เรียกช่องทางจ้างแรงงานต่างด้าวตามข้อตกลงระหว่างรัฐบาลด้วย

คุณจึงเจอคำนี้ได้ทั้งในข่าวบริษัท โควตามหาวิทยาลัย และตอนฝ่ายบุคคลพูดถึง “พนักงาน MOU” ซึ่งแต่ละที่หมายถึงคนละเรื่อง

MOU คืออะไร ย่อมาจากอะไร

MOU ย่อมาจาก Memorandum of Understanding อ่านว่า เอ็มโอยู คำไทยที่กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศใช้คือ “บันทึกความเข้าใจ” พูดง่าย ๆ คือ เอกสารที่สองฝ่ายขึ้นไปเขียนตรงกันว่าจะร่วมมือกันเรื่องอะไร ใครทำส่วนไหน และนานเท่าไร

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานไม่มีคำว่า “บันทึกความเข้าใจ” ทั้งคำ ความหมายข้างบนจึงเป็นคำอธิบายแบบภาษาคนทำงาน ไม่ใช่นิยามทางการ บางเอกสารเขียนว่า MoU ซึ่งคือคำเดียวกัน

คนที่ทำ MOU มีตั้งแต่รัฐบาล หน่วยงานรัฐ บริษัท ไปจนถึงมหาวิทยาลัย องค์กรมักใช้ MOU เมื่อต้องการ:

• ตกลงกรอบความร่วมมือกันก่อน แล้วค่อยทำสัญญาเรื่องเงินหรือการซื้อขายทีหลัง
• ประกาศให้คนภายนอกรู้ว่าสององค์กรจะทำงานด้วยกัน
• ลองทำงานร่วมกันเรื่องเล็ก ๆ ก่อนขยายโครงการ

MOU ในบริษัท ธนาคาร มหาวิทยาลัย และงาน HR

องค์กรที่มี MOU คือองค์กรที่ลงนามบันทึกความเข้าใจร่วมมือกับอีกฝ่าย ส่วน “พนักงาน MOU” ขึ้นกับบริบท ในเรื่องสวัสดิการกับธนาคารหมายถึงพนักงานของบริษัทนั้น ในงาน HR มักหมายถึงแรงงานต่างด้าวตาม MOU ระหว่างรัฐบาล คำนี้โผล่ในชีวิตคนทำงานอย่างน้อย 5 แบบ ดังนี้

ตัวอย่าง MOU ระหว่างองค์กรที่เกี่ยวกับการหางานโดยตรง คือ ข่าวทำเนียบรัฐบาล 17 ตุลาคม 2569 ที่กรมการจัดหางานทำ MOU กับนายจ้างและสถานประกอบการ 17 แห่ง เพื่อเพิ่มช่องทางการจ้างงานผู้สูงอายุ

MOU มีผลทางกฎหมายไหม

สำหรับความตกลงระหว่างประเทศ ชื่อ “MOU” ไม่ได้บอกเองว่าเอกสารผูกพันหรือไม่ กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ อธิบายว่า ไม่ว่าเอกสารระหว่างประเทศจะเรียกชื่ออย่างไร ถ้าเข้าองค์ประกอบก็ถือเป็นสนธิสัญญา และไทยพิจารณาเนื้อหาสาระกับพันธกรณีเป็นสำคัญ ส่วน MOU ด้านแรงงานมีกฎหมายไทยอ้างถึงโดยตรง

MOU ระหว่างประเทศ

ตาม หลักเกณฑ์การทำสนธิสัญญาของกระทรวงการต่างประเทศ สนธิสัญญาคือความตกลงระหว่างประเทศที่ทำเป็นลายลักษณ์อักษรและอยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเรียกชื่ออย่างไร

กระทรวงการต่างประเทศอธิบายว่า บางประเทศตั้งชื่อเอกสารว่า MOU เพื่อไม่ต้องเสนอรัฐสภา แต่ไทยไม่ยึดแนวนั้น

ส่วนความตกลงในนามกระทรวงหรือกรมที่ไม่ก่อพันธกรณีตามกฎหมายระหว่างประเทศ ไม่นับเป็นสนธิสัญญา

MOU ด้านแรงงานมีกฎหมายไทยรองรับ

พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 มาตรา 46 วางขั้นตอนให้นายจ้างที่ไม่ใช่ผู้รับเหมาแรงงานหรือรับเหมาค่าแรง ซึ่งจะนำคนต่างด้าวมาทำงาน “ตามบันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ”

MOU แบบนี้จึงมีกฎหมายไทยอ้างถึง และ พ.ร.ก. ฉบับนี้กำหนดหน้าที่นายจ้างไว้ชัด

MOU ระหว่างบริษัท

ถ้าคุณต้องอ่านหรือส่งต่อ MOU ของบริษัท อย่าตัดสินจากชื่อเอกสาร ให้อ่านทีละข้อว่าใครสัญญาจะทำอะไร

ข้อไหนที่ทั้งสองฝ่ายตั้งใจให้ผูกพัน เช่น การรักษาความลับหรือการแบ่งค่าใช้จ่าย ควรเขียนไว้ให้ชัด และส่งให้ฝ่ายกฎหมายของบริษัทดูก่อนเซ็นทุกครั้ง

MOU ไม่ได้แปลว่าเซ็นแล้วจบ แต่ละฝ่ายยังคาดหวังให้อีกฝ่ายทำตามที่เขียนไว้ ส่วนสิ่งที่คุ้มครองคุณในฐานะลูกจ้าง ดู กฎหมายแรงงานที่คนทำงานควรรู้

MOU กับ MOA ต่างกันยังไง

MOA ย่อมาจาก Memorandum of Agreement คำไทยคือ “บันทึกความตกลง” ส่วน MOU คือ “บันทึกความเข้าใจ” กระทรวงการต่างประเทศจัดทั้งสองชื่อไว้ในรายชื่อที่ความตกลงระหว่างประเทศอาจใช้ ตารางด้านล่างเทียบทั้งสองแบบกับสัญญาจ้างของแรงงาน MOU ทีละหัวข้อ

สัญญาจ้างใกล้ตัวคุณที่สุดในตารางนี้ เพราะกำหนดค่าจ้างและสิทธิโดยตรง การจ้างแต่ละแบบให้สิทธิต่างกันอย่างไร อ่าน งาน Full Time กับ Part Time ต่างกันยังไง

ส่วนประกอบของ MOU พร้อมตัวอย่างจากเอกสารจริง

MOU ที่อ่านแล้วเข้าใจตรงกันมักมี 7 ส่วน ตั้งแต่คู่ภาคีและขอบเขต ไปจนถึงข้อที่ตั้งใจให้ผูกพันและผู้ลงนามที่มีอำนาจ ก่อนเซ็นหรือส่งต่อ ให้ไล่ดูทีละส่วนตามรายการด้านล่าง รายการนี้เป็นเช็กลิสต์สำหรับอ่านเอกสาร ไม่ใช่ข้อกำหนดตามกฎหมาย

• คู่ภาคี: ชื่อเต็มของแต่ละฝ่ายและผู้ลงนาม
• วัตถุประสงค์และขอบเขต: ร่วมมือกันเรื่องอะไร และไม่รวมเรื่องอะไร
• หน้าที่ของแต่ละฝ่าย: ใครทำอะไร ใครออกค่าใช้จ่าย
• ระยะเวลาและการต่ออายุ: เริ่มเมื่อไร สิ้นสุดเมื่อไร ต่ออัตโนมัติหรือไม่
• การยกเลิกและการแก้ไข: ต้องแจ้งล่วงหน้านานเท่าไร
• ข้อที่ตั้งใจให้ผูกพัน: เช่น การรักษาความลับหรือการใช้ข้อมูล
• สถานที่ วันที่ และผู้ลงนามที่มีอำนาจ

ลองเทียบกับเอกสารจริง คือ MOU ความร่วมมือด้านแรงงานไทย–ลาว ที่กรมการจัดหางานเผยแพร่ไว้

ถ้าต้องร่าง MOU เอง ลำดับที่ใช้ได้จริงคือ ตกลงขอบเขต ร่างเอกสาร ให้ทีมตรวจ ส่งฝ่ายกฎหมาย แล้วให้ผู้มีอำนาจลงนาม

ใครมีอำนาจลงนามดูได้จาก โครงสร้างองค์กร ของบริษัทคุณ และถ้า MOU เป็นก้าวแรกก่อนซื้อขายกับคู่ค้า อ่านเรื่อง Supplier กับ Vendor ต่างกันยังไง ประกอบ

MOU แรงงานต่างด้าวคืออะไร

แรงงาน MOU คือคนต่างด้าวที่นายจ้างนำเข้ามาทำงานตามบันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ ตาม มาตรา 46 ของ พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว นายจ้างต้องแจ้งนายทะเบียน ส่งชื่อและเลขหนังสือเดินทางของแรงงาน และทำสัญญาจ้างเป็นหนังสือก่อนเริ่มงาน

ประเทศที่ไทยมี MOU ด้านแรงงาน

แรงงาน MOU กับกลุ่มบัตรชมพูตามมติ ครม.

แรงงาน MOU เข้ามาผ่านช่องทางตาม MOU ระหว่างรัฐบาล อีกกลุ่มคือแรงงานลาว เมียนมา และเวียดนามที่ได้รับอนุญาตให้ทำงานถึง 11 ธันวาคม 2569

กลุ่มหลังนี้ต่ออายุตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ 14 กรกฎาคม 2569 ยื่นผ่านระบบ e-WorkPermit ได้ตั้งแต่ 8 กันยายน 2569 และไม่รวมแรงงานกัมพูชา

สิทธิที่แรงงาน MOU ควรรู้

• สัญญาจ้างเป็นหนังสือ: ประกาศกรมการจัดหางาน (ราชกิจจานุเบกษา 27 ตุลาคม 2566) กำหนดให้มีอย่างน้อย ตำแหน่ง ค่าจ้าง สถานที่ทำงาน ระยะเวลาจ้าง เวลาทำงาน วันหยุด ค่าล่วงเวลา สวัสดิการ และการเลิกจ้าง
• ได้สำเนาสัญญา: มาตรา 46 ให้นายจ้างมอบสำเนาสัญญาจ้างให้แรงงานเก็บไว้
• เปลี่ยนนายจ้างได้ภายใน 60 วัน: ประกาศกระทรวงแรงงาน (ราชกิจจานุเบกษา 29 พฤศจิกายน 2567) ให้หานายจ้างใหม่ได้ภายใน 60 วันนับจากวันที่เลิกทำงานกับนายจ้างเดิม ใช้ถึง 13 กุมภาพันธ์ 2572

ถ้าคุณเป็น HR ที่ดูแลสวัสดิการลูกจ้างทั้งทีม ทบทวนพื้นฐาน สิทธิประกันสังคมของลูกจ้าง ไว้ด้วย

ขั้นตอนจ้างแรงงาน MOU และค่าธรรมเนียมของกรมการจัดหางาน

เอกสารของกรมการจัดหางานแบ่งการนำแรงงานเข้ามาตามระบบ MOU เป็น 5 ขั้น เริ่มจากนายจ้างยื่นคำร้อง จนถึงแจ้งเข้าทำงานและแจ้งการจ้างภายใน 15 วัน ใบอนุญาตทำงานแต่ละฉบับมีอายุไม่เกิน 2 ปี ส่วนนี้สรุปไว้สำหรับฝ่ายนายจ้างและ HR

1. นายจ้างยื่นคำร้อง แบบ นจ.2 พร้อมเอกสาร ใช้เวลา 4 วันทำการ ไม่มีค่าธรรมเนียม
2. ประเทศต้นทางรับสมัครและคัดเลือก แล้วส่งบัญชีรายชื่อแรงงานกลับมา
3. ยื่นขอใบอนุญาตทำงานแทนแรงงาน ค่าธรรมเนียมและค่ายื่นคำขอรวม 1,900 บาทสำหรับใบอนุญาต 2 ปี
4. แรงงานอบรมก่อนทำงาน ที่ศูนย์แรกรับ แล้วได้ e-Work Permit
5. แรงงานแจ้งเข้าทำงานและนายจ้างแจ้งการจ้าง ภายใน 15 วัน ถ้านายจ้างนำเข้าเอง ไม่ต้องแจ้งการจ้าง

ขั้นตอนนี้มาจาก เอกสารขั้นตอนการนำคนต่างด้าวมาทำงานตามระบบ MOU ของกรมการจัดหางาน ซึ่งไม่ได้ระบุวันที่ออก ก่อนเริ่มจึงควรเช็กกับสำนักงานจัดหางานในพื้นที่อีกครั้ง

ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตทำงาน

อัตราของกรมการจัดหางานมาจากกฎกระทรวงกำหนดค่าธรรมเนียมฯ พ.ศ. 2563 ซึ่งฉบับที่ 2 พ.ศ. 2564 ไม่ได้เปลี่ยนอัตราเหล่านี้ แรงงาน MOU จ่ายต่ำกว่าคนต่างด้าวทั่วไปมาก

• ใบอนุญาตที่ยาวกว่า 1 ปี คิดตามอัตราข้างบนเพิ่มสำหรับช่วงที่เกิน 1 ปี การต่ออายุใช้อัตราเดียวกัน
• ค่ายื่นคำขอ 100 บาท ใบแทนใบอนุญาตของแรงงาน MOU 200 บาท
• ใบอนุญาต 2 ปีจึงเท่ากับ 900 × 2 + 100 = 1,900 บาท ตรงกับตัวเลขในเอกสารขั้นตอนของกรมการจัดหางาน
• ค่าตรวจลงตรา ค่าตรวจสุขภาพ และค่าใช้จ่ายฝั่งประเทศต้นทางเป็นค่าใช้จ่ายแยกต่างหาก กำหนดโดยหน่วยงานอื่น

อายุใบอนุญาตทำงานและการกลับประเทศเมื่อครบ 4 ปี

มาตรา 59 ของ พ.ร.ก.ฯ กำหนดให้ใบอนุญาตทำงานมีอายุตามที่ขอ แต่ไม่เกิน 2 ปีนับแต่วันออก และนายทะเบียนต้องออกภายใน 15 วันทำการ

ประกาศกระทรวงแรงงาน (ราชกิจจานุเบกษา 8 มิถุนายน 2566) ระบุหลักการตาม MOU ที่ใช้อยู่ในขณะนั้นว่า แรงงานกัมพูชา ลาว และเมียนมาที่อยู่ครบ 4 ปี ต้องเดินทางกลับประเทศต้นทางก่อน จึงจะกลับเข้ามาทำงานตาม MOU ได้อีกครั้ง ส่วนเงื่อนไขตาม MOU ไทย–เมียนมาที่แลกเปลี่ยนเมื่อ 6 สิงหาคม 2569 ยังไม่มีประกาศทางการเผยแพร่

นำเข้าเองหรือผ่านบริษัทจัดหางาน

นายจ้างนำแรงงานเข้ามาเองได้ หรือใช้บริษัทนำคนต่างด้าวมาทำงานที่ได้รับใบอนุญาต ซึ่งตามกฎกระทรวงฯ จ่ายค่าใบอนุญาต 10,000 บาท และค่าธรรมเนียมรายปี 5,000 บาท

ถ้าแรงงานออกจากงาน มาตรา 46 ให้นายจ้างแจ้งนายทะเบียนภายใน 15 วัน

คำถามที่พบบ่อย

MOU ย่อมาจากอะไร

MOU ย่อมาจาก Memorandum of Understanding คำไทยที่กระทรวงการต่างประเทศใช้คือ บันทึกความเข้าใจ

MOU กับ MOA ต่างกันอย่างไร

MOU คือบันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding) ส่วน MOA คือบันทึกความตกลง (Memorandum of Agreement) สำหรับความตกลงระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศระบุว่าไทยดูเนื้อหาและพันธกรณีเป็นสำคัญ ไม่ใช่ชื่อเอกสาร

พนักงาน MOU หมายถึงอะไร

ในงาน HR มักหมายถึงแรงงานต่างด้าวที่เข้ามาทำงานตาม MOU ระหว่างรัฐบาล แต่ในเรื่องสวัสดิการกับธนาคาร หมายถึงพนักงานของบริษัทที่มี MOU กับธนาคาร

แรงงาน MOU ทำงานได้กี่ปี

ใบอนุญาตทำงานแต่ละฉบับมีอายุไม่เกิน 2 ปีตามมาตรา 59 ส่วนประกาศกระทรวงแรงงานปี 2566 ระบุหลักการตาม MOU ที่ใช้อยู่ในขณะนั้นว่า แรงงานกัมพูชา ลาว และเมียนมาที่อยู่ครบ 4 ปี ต้องกลับประเทศต้นทางก่อน จึงจะกลับเข้ามาทำงานตาม MOU ได้อีก ส่วนเงื่อนไขตาม MOU ไทย–เมียนมาที่แลกเปลี่ยนเมื่อ 6 สิงหาคม 2569 ยังไม่มีประกาศทางการเผยแพร่

แรงงาน MOU เปลี่ยนนายจ้างได้ไหม

ได้ ประกาศกระทรวงแรงงานให้เวลา 60 วันนับจากวันที่เลิกทำงานกับนายจ้างเดิมเพื่อหานายจ้างใหม่ ใช้ได้ถึง 13 กุมภาพันธ์ 2572

แหล่งอ้างอิง

• กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ, สนธิสัญญา: หลักเกณฑ์และกระบวนการทำสนธิสัญญา: treaties.mfa.go.th
• กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย กระทรวงการต่างประเทศ, คำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับสนธิสัญญา (หน้า 6, รายการ memorandum of understanding)
• พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน, ค้นคำว่า “บันทึกความเข้าใจ” (dictionary.orst.go.th ไม่พบคำนี้)
• พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับรวมถึงฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561) มาตรา 46 และ 59: doe.go.th
• กฎกระทรวงกำหนดค่าธรรมเนียมและยกเว้นค่าธรรมเนียมการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2563 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนที่ 69 ก หน้า 13–16, 31 สิงหาคม 2563): doe.go.th
• กรมการจัดหางาน, ขั้นตอนการนำคนต่างด้าวมาทำงานกับนายจ้างในประเทศตามระบบ MOU (ไม่ระบุวันที่): doe.go.th
• ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง การขยายระยะเวลาการเปลี่ยนนายจ้าง… (ราชกิจจานุเบกษา 29 พฤศจิกายน 2567): doe.go.th
• ประกาศกรมการจัดหางาน เรื่อง กำหนดรายการในสัญญาจ้างคนต่างด้าว… (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 140 ตอนพิเศษ 268 ง หน้า 24–25, 27 ตุลาคม 2566)
• ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง การอนุญาตให้คนต่างด้าวทำงาน…เป็นกรณีพิเศษ สำหรับคนต่างด้าวสัญชาติกัมพูชา ลาว และเมียนมา (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 140 ตอนพิเศษ 134 ง หน้า 1–3, 8 มิถุนายน 2566)
• ทำเนียบรัฐบาล, นายกฯ หารือเต็มคณะร่วมกับประธานาธิบดีเมียนมา (6 สิงหาคม 2569): thaigov.go.th
• ทำเนียบรัฐบาล, ไทยเดินหน้ารับแรงงานศรีลังกา 1 หมื่นคน (8 กันยายน 2569): thaigov.go.th
• ทำเนียบรัฐบาล, วัย 60+ ยังมีไฟ! กรมการจัดหางาน หนุนผู้สูงอายุมีงานทำ (17 ตุลาคม 2569): thaigov.go.th